Dit artikel verscheen eerder in Levende Talen Magazine, nummer 2 jaargang 2024
Jeugdboeken die passen bij burgerschapsonderwijs
Burgerschapsvaardigheden
doen ertoe zodra je je verbonden wilt voelen met onze democratische en
pluriforme samenleving. Het zijn vaardigheden die niet ieder kind van huis uit
meekrijgt. Sinds 2006 is er een wettelijke opdracht vanuit de overheid om in
het onderwijs aandacht te besteden aan burgerschap. Dit betekent dat scholen
zich onder meer richten op het bijbrengen van kennis over en respect voor
verschillen in godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, afkomst,
geslacht, handicap of seksuele gerichtheid.
Leerlingen die lezen, maken als
vanzelf kennis met andere werelden, ideeën en opvattingen. Daarbij hoef je het heus
niet altijd met de ander eens te zijn, maar als lezer ontwikkel je wel je
empathisch vermogen.
Hierna een keuze uit het rijke aanbod van jeugdboeken die
prima passen bij burgerschap. Bijna alle titels zijn van Nederlandse origine en
geschikt voor lezers in de onderbouw. De graphic novel Heartstopper deel 5 is
van de succesvolle Britse schrijfster Alice Oseman. Het
lijvige Morgen kan het anders zijn van Brooijmans is meer geschikt voor de
geoefende lezers in de bovenbouw.
De jongen die van de klif sprong en zacht
terechtkwam
Als
de 19-jarige Alec na een moeizame schoolcarrière zijn eindexamen probeert te
halen, bevindt hij zich tot zijn eigen ergernis nog steeds in het loserpeloton van
de maagden. Zijn veilig kabbelende bestaan wordt echter opgeschud door een
nieuwe klasgenoot. De onaangepaste Björn maakt bij hem gevoelens los die hij
altijd heeft weten te verbergen, ook voor zichzelf. Hij wordt meegevoerd in een zoektocht naar zijn
ware identiteit en voor het eerst durft hij onder ogen te zien wat hij nooit
heeft willen toegeven. Maar op het moment dat hij zijn felbegeerde diploma voor
het grijpen heeft en daarmee een ticket naar de toekomst, verdwijnt Björn
ineens... .
Stefan
Raatgefer (1980) is
popjournalist en interviewer. Na bijna 15 jaar bij het Algemeen Dagblad te hebben
gewerkt, maakte hij de overstap naar Het Parool. Met enige regelmaat is hij in de media te zien en te
horen als Songfestival- en algemeen popmuziekdeskundige. De
semi-autobiografische young adult-roman De jongen die van de klif sprong
en zacht terechtkwam is zijn debuut. Songwriter en producer Christon schreef
speciaal voor dit boek de titelsong. Deze coming-of-ageroman met zijn voor
jongeren herkenbare en actuele thema’s als diversiteit, identiteit en
geaardheid werd door recensenten goed ontvangen en is geschikt voor lezers van
vijftien jaar en ouder.
Split
second
Zijn
vrienden hebben allemaal een mes op zak, en dus is dat voor Thijs (16) ook
vanzelfsprekend. Een mes immers draag je om jezelf te beschermen. Wat er zou
kunnen gebeuren als je het ook écht gebruikt, daar denkt Thijs niet over na.
Tot het te laat is. Ineens is hij een crimineel. Politie, jeugdgevangenis,
reclassering, schaamte en schuldgevoel, het komt allemaal voorbij. Thijs is in
shock. Hij was toch een doodnormale jongen met een doodnormaal leven? Maar nu
is hij van het ene op het andere moment in een nachtmerrie beland en daar moet
hij zelf weer uit zien te komen.
Caja
Cazemier (1958) geldt als een ervaren schrijfster die zich met name verdiept in onderwerpen
waarmee jongeren te maken kunnen krijgen als zij tussen de elf en zestien jaar
oud zijn. Denk daarbij aan eenzaamheid, seksualiteit, alcohol en drugs. Voor
het schrijven van Split second onderzocht zij de cultuur waarin jongeren steeds
vaker wapens dragen. Zij sprak onder meer met een kinderrechter, een
rechercheur, iemand van de jeugdreclassering en een jonge dader.
Een
vlot geschreven realistisch verhaal waarin Cazemier zonder al te belerend over
te komen een indringend en vooral waarheidsgetrouw beeld geeft van de gevolgen
van zinloos geweld. Hoe voor de dader, het slachtoffer en alle familieleden het
leven in één moment een totaal andere loop neemt. Een aanrader voor lezers van
dertien jaar en ouder.
De
levens van Lanya
De
zestienjarige Lanya vluchtte als kind met haar Koerdische gezin van Irak naar
Nederland waarna haar ouders in een AZC terechtkwamen en Lanya en haar zusje
bij een pleeggezin. Pas na zeven jaar krijgt het gezin verblijfsvergunningen en
een eigen huis, maar dan begint ook Lanya’s grote worsteling. Haar ouders
verwachten dat alle kinderen weer ‘normaal’ gaan doen. Net als vroeger in Irak.
Maar dat kan Lanya niet meer, want zij wil haar eigen leven leiden. Om
uithuwelijking te voorkomen duikt Lanya onder en dan beginnen de problemen pas
echt.
Mirjam
Oldenhave (1960) vertelt in dit boek het verhaal van haar verwesterde
pleegdochter die van haar ouders weer een Koerdisch meisje moest worden. Een
aangrijpende, waargebeurde geschiedenis over een Koerdisch-Nederlands meisje
dat tegen alles in haar eigen weg kiest. Prachtig geïllustreerd door Carolien
Wesselink. Voor lezers vanaf dertien jaar.
Heartstopper 5
Het langverwachte vijfde deel van de
Heartstopper-serie is verschenen, de internationaal razend populaire graphic
novels over de homoseksuele Nick en Charlie. De
jongens hebben een pittig jaar achter de rug. Samen hebben ze ontzettend veel
meegemaakt, maar hun relatie is sterker dan ooit. Charlie heeft het gevoel dat
hij wel klaar is voor de volgende stap in hun relatie. Hij wil graag logeren
bij Nick en hij probeert zijn moeder om toestemming te vragen. Dat blijkt nogal
een uitdaging. En Nick heeft, nu hij bijna zijn laatste schooljaar ingaat, ook
andere dingen aan zijn hoofd. Zo moet hij kiezen naar welke universiteit hij wil.
Wil hij het liefste dicht bij Charlie blijven, of kan hij beter uitwijken naar
een leuke universiteit aan de andere kant van het land? En wat betekent dat
voor hun relatie?
Met
de Heartstopper-boeken, die door Netflix werden bewerkt tot een razend
succesvolle serie, wist Alice Oseman (1994) jong en oud te raken en trekt ze
het onderwerp homoseksualiteit uit de taboesfeer. Voor lezers van dertien jaar
en ouder. Zie ook mijn bespreking van Heartstopper deel 1.
Morgen
kan het anders zijn
Jordi
zit in het laatste jaar van de middelbare school, zonder zijn beste vrienden
Brent en Ilse. Hij besluit iets bijzonders te maken van dit jaar. Hij wil zich
openstellen voor alles en voor iedereen die in zijn leven opduikt. Zo raakt hij
geïnspireerd door zijn klasgenote Marieke, die steeds uitgesprokener voor
democratische rechten vecht. De verliefde Björn, in politiek opzicht zijn
tegenpool, brengt hem op zijn beurt onverwacht in verwarring. Intussen trekt de
Praagse kunststudente Irina hem haar spannende wereld in. Gelukkig vindt hij
houvast in de gesprekken met zijn grootvader. Onzeker in het leven en de liefde
begint Jordi te schrijven over alles wat hem bezighoudt: hoe kunst, politiek en
liefde samenhangen en hoe onvoorziene wendingen toekomst bieden. Een oud boek
vol pleidooien voor vrijheid en verdraagzaamheid geeft hem daarbij inspiratie.
Stap voor stap krijgt Jordi zicht op zichzelf en op een wereld vol
maatschappelijke spanningen.
Jacques
Brooijmans (1964) schrijft voornamelijk adolescentenromans waarin de
hoofdpersoon worstelt met het vinden van een identiteit. Hij blijft daarin
gewoonlijk dicht bij zichzelf. Een intrigerend, geëngageerd boek over onszelf,
elkaar en de toekomst voor ervaren lezers in de bovenbouw.
Brooijmans, J. (2023) Morgen
kan het anders zijn. Hasselt-Amsterdam-New
York: Clavis Uitgeverij. Isbn 978 90 448 5248 6
€ 27,95, 656 blz
Cazemier, C. (2023) Split second. Amsterdam:
Uitgeverij Ploegsma. Isbn 978 90 216 8405 5 € 15,99, 237 blz.
Oldenhave, M. (2023) De
levens van Lanya. Illustraties van Carolien Wesselink. Amsterdam: Uitgeverij Ploegsma. Isbn 978 90 216 8428
4 € 15,99, 158 blz
Oseman, A. (2023) Heartstopper deel 5. Nick
en Charlie zijn klaar voor de volgende stap. Oorspronkelijke titel: Hearstopper Volume 5. Nederlandse vertaling door
Niels van Eekelen. Huizen: Van Goor Uitgeverij Unieboek / Het Spectrum bv. Isbn 978 90 003 8125 8 € 15,99, 336 blz.
Raatgever, S. (2023) De jongen die van de klif
sprong en zacht terechtkwam. Amsterdam: Uitgeverij Luitingh-Sijthoff. Isbn 978
90 245 9720 8 € 18,99, 216 blz
