Louisa Reid - Vandaag vecht ik terug

In Utrecht werden dit najaar de winnaars bekend gemaakt van het Beste Boek voor Jongeren 2025 tijdens het Boekfest van IFU (International Literature Festival Utrecht). Maren Stoffels won in de categorie Nederlandstalig met het aangrijpende Nog 27 dagen leven (Leopold, 2024). Maren slaagt erin de lezer diep te ontroeren met haar verhaal over de ongeneeslijke zieke Lissa. Een verhaal dat volgens de vakjury, ondanks de heftige problematiek, licht en levenslustig aanvoelt. Een uitgebreide bespreking is terug te vinden in mijn blog.

In de categorie Vertaald eindigde Vandaag vecht ik terug van de Britse schrijfster Louisa Reid op de eerste plaats.

Ik word het meisje

dat opstaat

uit de modder

uit de goot

uit de stilte

uit de leegte die voor mij is uitgehakt.

 

ik ben een meisje

en ik bepaal zelf mijn lot.

Lily (16) leeft in twee totaal verschillende werelden. Op school waar ze vanwege haar gewicht het mikpunt is van spotternijen en waar ze genadeloos wordt gepest. En thuis bij haar ouders. Een warme en veilige omgeving, maar wel een plek vol uitdagingen omdat haar moeder Bernadette lijdt aan obesitas en het huis niet verlaat.

Wanneer de pestkoppen te ver gaan, besluit Lily’s vader dat het tijd is om terug te vechten. Door zijn dochter te leren boksen, laat hij haar zien wat ze waard is. Langzaam maar zeker ontwikkelt Lily meer zelfvertrouwen, verhoogt zij haar eigenwaarde en leert ze haar grenzen aan te geven. Lily durft zelfs toe te geven aan de gevoelens die ze heeft voor Rosie, een meisje dat ze leert kennen in de boksschool.

Vandaag vecht ik terug is een poëtische versroman. De compositie maakt een hechte, doortimmerde indruk. Met haar krachtige stijl en haar trefzekere observaties maakt de schrijfster de innerlijke strijd van de hoofdpersoon tastbaar en laat ze zien hoe moeilijk, pijnlijk en eenzaam dat proces is. De ontwikkeling die Lily doormaakt wordt door Reid knap beschreven, werkt in alle opzichten louterend en voelt in het slot als een absolute bevrijding.

Een wonderschoon verhaal dat – om het juryrapport aan te halen – ‘niet alleen van waarde is voor de literatuur, maar ook een blijvende impact kan hebben op jongeren en hun leven.’  Voor 14 jaar en ouder.

Reid, L. (2024). Vandaag vecht ik terug. Oorspronkelijke titel: Gloves Off. Vertaling uit het Engels door Merel Leene. Amsterdam: Blossom Books b.v. Isbn 978 94 634 9508 0 € 17,99, 320 blz.

Lida Dijkstra - De wonderverteller

Genua, 1298. De dertienjarige Maria della Pietra slijt haar dagen als schoonmaakster in het palazzo San Giorgio, de gevangenis in haar geboortestad Genua. Veel meer van de wereld krijgt ze niet te zien. Ze realiseert zich dat ze blij moet zijn met haar werk, omdat ze anders teruggestuurd zou worden naar het klooster waar ze als wees de eerste elf jaar van haar leven doorbracht. 

Aan de sleur lijkt een einde te komen zodra er een opmerkelijke gevangene wordt binnengebracht. Het is Marco Polo, de beroemde koopman en ontdekkingsreiziger uit Venetië, die na de oorlog tussen Venetië en Genua is aangehouden. De directeur gunt hem een zekere voorkeursbehandeling. Marco bewoont een grotere cel en hij mag bovendien bezoekers ontvangen. Die willen het liefst naar zijn avonturen luisteren. Maar Marco krijgt daar schoon genoeg van. Daarom regelt de pientere Maria in het geheim dat Rustichello da Pisa, een medegevangene, alle belevenissen opschrijft. Want een verhaal dat eenmaal is opgeschreven, hoef je nooit meer te vertellen. Ze wil er wel iets voor terug. Ze wil meeluisteren. Marco stemt in en dus is Topina (kleine muis), zoals de wonderverteller haar liefkozend noemt, bij al zijn reisverslagen aanwezig. Van het begin tot het einde.

Marco Polo vertelt over eindeloze steppen, bergen die de hemel raken, en parelzeeën. Maar ook over fabelachtige dieren, weelderige paleizen, de onberekenbare vorst Koebilai Chan en diens eigengereide nichtje. Terwijl Topina, ademloos luistert, beseft ze dat de wereld grootser is dan ze ooit heeft kunnen denken en begint ze voor het eerst te twijfelen aan haar eigen kleine bestaan.

In een nawoord legt schrijfster Lida Dijkstra uit dat Rustichello het boek Divasement dou Monde op een later moment zou afmaken en hoe al in de dertiende eeuw werd getwijfeld over het waarheidsgehalte van alle belevenissen van Marco Polo. En om het nog ingewikkelder te maken: het handgeschreven boek werd sindsdien vele malen gekopieerd en vertaald.

Dijkstra: ‘Dus wat is er nu echt gebeurd van dit boek? Ga hier maar van uit: alles in dit boek is echt gebeurd, behalve de stukken die volslagen verzonnen zijn.’

Djenné Fila met wie Dijkstra eerder Schaduw van Toet (Luitingh-Sijthoff, 2021) maakte, bekroond met de Thea Beckmanprijs 2023, sluit met haar sfeervolle kleurrijke illustraties feilloos aan bij het Verre Oosten. Op de schutbladen voor- en achterin de fraai gebonden uitgave is de reis van Marco geografisch goed te volgen. Een verklarende woordenlijst achterin verduidelijkt de wat lastiger begrippen.

Wat een mooi boek! De wonderverteller werd in 2025 bekroond met de Gouden Griffel, een Zilveren Penseel en de Jonge Beckmanprijs. Voor twaalf jaar en ouder.

Dijkstra, L. (2024). De wonderverteller. Illustraties van Djenné Fila. Amsterdam: Uitgeverij Luitingh-Sijthoff. Isbn 978 90 210 4894 9 € 20,99, 208 blz.

Tjibbe Veldkamp - De jongen die van de wereld hield

Twee jonge mensen komen elkaar tegen op een brug  in een niet nader gedefinieerd (Oost-Europees) land. Een man en een vrouw. Hij - in gedachten verzonken - glijdt uit in de sneeuw. Zij wordt door hem meegesleurd in zijn val.

Daar lagen ze: Vaclav en Zdenka, in elkaars armen, hun gezichten zo dicht bij elkaar dat de adem van de één de lippen van de ander verwarmde.

Op dat moment verscheen het mogelijke kind. Je zou hem geschat hebben op een jaar of elf, twaalf. Een gewone jongen zoals je ze elke ochtend naar school zag lopen op oude schoenen, in een grijze, halflange winterjas. Het verschil was dat deze jongen niet liep, maar zweefde.

Hij had een paar tellen nodig om eraan te wennen dat hij er was, zoals ogen soms moeten wennen aan het licht wanneer je in één ruk de gordijnen opentrekt. Maar verbaasd was hij niet. Hij zag de man en vrouw aan zijn voeten en hield van ze. (p. 6)

Vaclav en Zdenka krabbelen overeind en ze vervolgen, zonder de jongen te hebben gezien, hun eigen weg. Voor de lezer is het direct duidelijk: deze mensen zijn voor elkaar bestemd. Dat weet het kind ook. Voor hem wordt de hereniging van zijn ouders zelfs een zaak van leven of dood, omdat hij anders niet geboren zal worden!

Een geest genaamd Barkov geeft Adem, zoals de jongen heet, een voorschot op zijn leven. Hij schenkt hem een zandloper. Zolang het zand loopt mag hij zijn ouders zoeken. Het lijkt in een stad vol mensen een onmogelijke missie. Maar het moet lukken, want daarvoor houdt Adem teveel van het leven! Een briefje van Vaclav dat achterbleef op de brug is voorlopig zijn enige aanknopingspunt.

Wat volgt is een fantasierijk verhaal over de zoektocht van Adem naar zijn ouders en zijn bijna wanhopige pogingen hen – eenmaal gevonden  - te koppelen. Ze zijn ook zo verschillend! Hij een activistische zwerver die de muren in de stad volschrijft met politieke leuzen. Zij een gedreven rechercheur bij de politie.

Tjibbe Veldkamp schreef een magisch en sprookjesachtig verhaal met als belangrijke thema’s levenslust, hoop en de kwetsbaarheid van het menselijk bestaan. Een verhaal waarvan je stil wordt. Zo leuk kan lezen zijn!

Veldkamp en illustrator Mark Janssen wonnen met De jongen die van de wereld hield meerdere prijzen, waaronder de Nienke van Hichtum-prijs 2023, een Zilveren Griffel 2024 en de Woutertje Pieterse Prijs 2024. Wat mij betreft voor alle leeftijden, maar heel geschikt voor tien tot vijftien jaar.

Veldkamp, T. (2025). De jongen die van de wereld hield. Illustraties van Mark Janssen. Amsterdam – Antwerpen: Em. Querido’s Uitgeverij. Isbn 978 90 451 2923 5 € 17,99, 173 blz.

Timothée de Fombelle - Alma - De storm steekt op

Van de Fransman Timothée de Fombelle verscheen deze zomer nieuw werk. In  Alma - De storm steekt op richt de schrijver zich op ons koloniaal verleden. Daarbij zoomt hij in op de gedwongen deportatie en uitbuiting van tot slaven gemaakte bewoners van Afrika die onder erbarmelijke omstandigheden werden verscheept. De Fombelle is een verhalenverteller pur sang en het kan niet anders of hij weet de lezer te raken. Dit verhaal is geschikt voor de onderbouw. Enige leeservaring is gewenst.

 Fantasie, magie en realiteit

‘De matrozen zijn stil geworden. Op het eerste gezicht zou je kunnen denken dat ze zo bleekjes zien vanwege de storm. Maar hun misselijkheid heeft veel te maken met de deining in het ruim onder hun voeten. Het rumoer uit het binnenste van het schip. Want noch de stem van Gardel, noch het gieren van de wind, noch het gekraak van het hout kan het gekerm en gejammer van onder het dek overstemmen.

Daar zitten nu vijfhonderdvijftig gevangenen opgesloten. Drie per vierkante meter. Met ook nog honderdvijftigduizend liter drinkwater aan boord, plus tonnen met voor twee maanden erwten en rijst, ligt het schip zo diep in het water dat de kanonnen maar net boven de zeespiegel uit komen.’ (p. 267)

 

Alma – De storm steekt op speelt zich af in 1786. Het zijn de hoogtijdagen van de slavenhandel.

Alma (13) woont met haar ouders en twee broers in een sprookjesachtige Afrikaanse vallei, afgeschermd door hoge kliffen van de buitenwereld. Ze zijn de laatsten van een mythisch volk: de Oko’s. Aan hun idyllisch bestaan komt abrupt een einde wanneer Lam, Alma’s jongste broertje, verdwijnt. Blijkbaar heeft hij een geheime uitgang ontdekt. Alma besluit hem te zoeken zonder te weten dat haar vader hetzelfde doet. Zodra zij de veilige en besloten omgeving van de vallei heeft verlaten, wordt Alma geconfronteerd met de gruwelijke en onmenselijke realiteit van de slavenhandel die het continent teistert. Evenals haar vader is zij dan nog onwetend van het feit dat haar hoogzwangere moeder en haar broer Soem zijn ontdekt en opgepakt door slavenhandelaren. Wat Alma ook niet weet, is dat haar vader zelf een duister verleden heeft in de slavenhandel. Alma staat aan het begin van een levensgevaarlijke reis om zichzelf, haar familie en de herinnering aan haar volk te redden.

Tegelijkertijd maken we kennis met Joseph Mars, een dertienjarige weesjongen die zich in de haven van Lissabon als verstekeling heeft verschanst op het Franse slavenschip La Douce Amélie. Hij is op zoek naar een piratenschat en het lukt hem op slinkse wijze het vertrouwen te winnen van de wrede en hebzuchtige kapitein Gardel. Gedurende de reis naar de Afrikaanse westkust raakt hij verstrengeld in een web van intriges, maar weet hij – mede dankzij zijn vriendschap met de scheepstimmerman Poussin – overeind te blijven. De sfeer op het schip wordt snel grimmiger zodra meer dan vijfhonderd tot slaaf gemaakte Afrikanen zijn ingescheept. Het schip, geteisterd door een storm, kiest op last van de kapitein voor een omweg en zet koers naar een eiland waar zich de vermeende schat zou bevinden.

En dan is daar ook nog Amélie Bassac, dochter van een steenrijke handelaar. Na het plotselinge overlijden van haar vader blijkt er ten gevolge van het frauduleuze handelen van de boekhouder niets te erven. Berooid reist zij af naar de enige plek die nog van haar is: een suikerrietplantage op Saint-Domingue. En er dobbert een slavenschip van haar ergens op de oceaan …

 

Alma – De storm steekt op kenmerkt zich door een opmerkelijke mix van fantasie, magie en realiteit. Het verhaal heeft een knappe spanningsopbouw. Er zijn meerdere verhaallijnen en het duurt even eer je beseft dat de levens van de ogenschijnlijk totaal verschillende verhaalfiguren met elkaar verweven raken. De lezer steekt bovendien veel op over de scheepvaart en de slavenhandel eind achttiende eeuw. Er is een open einde zodat je zelf kunt verzinnen hoe het verder gaat. Voorlopig dan, want dit boek is het eerste deel in een trilogie en het vervolg wil je natuurlijk lezen. De Fombelle heeft met zijn beeldrijke schrijfstijl een reputatie hoog te houden en het kan niet anders of ook de rest van de geschiedenis is formidabel!

 

Timothée de Fombelle (Parijs, 1973) is een Franse schrijver en toneelschrijver. Hij is vooral bekend door zijn jeugdromans zoals Tobie Lolness (2006) en Vango (2011) waarin avontuur en maatschappelijke thema’s samenkomen. Zijn werk werd bekroond met diverse Franse en internationale prijzen, waaronder de Zilveren Griffel in 2008 voor Tobie Lolness.

Fombelle, T. de (2025). Alma – De storm steekt op. Oorspronkelijke titel: Alma – Le vent se lève. Vertaling uit het Frans door Lies Lavrijsen. Tielt: Uitgeverij Lannoo nv. Isbn 978 90 209 7935 0 € 22,99, 406 blz.

Robin Raven - De opdracht van Tula

Curaçao, 1795. Lucia en haar vriend Martinus werken op plantage Kenepa van Shon Caspar van Uytrecht. Tijdens Lucia’s montamentu – haar inwijding in de volwassenheid – ontmoet ze, bedwelmd door rum en kruiden, de geest van de goddelijke Yoruba Orisha in de gedaante van een reusachtige pega pega-hagedis. Hij geeft haar een vage opdracht: ‘Verzamel de kracht om te doen wat je moet doen!’

Op Saint-Domingue (Haïti) is een opstand uitgebroken onder de slaven en geïnspireerd door de verhalen vanuit deze Franse kolonie groeit de onrust en het verzet onder de tot slaaf gemaakte arbeiders op Curaçao. Wanneer Tula, de man die als een vader voor Lucia zorgt, wreed wordt gestraft door de plantage-eigenaar omdat hij haar heeft geholpen, laat hij weten dat het tijd is het werk neer te leggen.

‘De tijd van vrijheid is aangebroken en iemand moet de bel luiden.’ (…) Tula kijkt beurtelings naar Lucia en Martinus. ‘Yoruba Orisha,’ zegt hij. Als Lucia die naam hoort, ziet ze de reuzenhagedis weer voor zich. ‘Wat heeft die met jouw plan te maken?’ vraagt ze.

Tula glimlacht. ‘Alles, Lucia. Alles. Waarom denk je dat hij hier zojuist is verschenen? Weet je nog wat hij tegen je zei tijdens de montamentu? (…) Jullie zijn uitverkoren door Yoruba.’ (p. 51-53)

 

Lucia en haar vriend reizen af naar de andere plantages om namens Tula de boodschap door te geven: ‘De tijd is rijp voor een opstand. Het is nu of nooit.’

In de dagen die volgen, geven steeds meer arbeiders gehoor aan Tula’s oproep. Zij sluiten zich aan bij de opstandelingen voor een reis richting Willemstad. Bij de Sint Michielsbaai raken de vrijheidsstrijders slaags met soldaten van het garnizoen Fort Amsterdam. Er volgt een bloedige strijd waarin de kinderen worden gescheiden van Tula.

 

Tula heeft echt geleefd. Na zijn gevangenneming werd hij in Willemstad publiekelijk op gruwelijke wijze gefolterd en gedood. In 2010 werd hij uitgeroepen tot nationale held van Curaçao en in 2023 werd hij door de Nederlandse regering officieel gerehabiliteerd.

 

Robin Raven (Haarlem, 1962) woonde als kind op Curaçao. Hij kent het eiland goed, maar het duurde tot 2020 alvorens hij zich verdiepte in de historische figuur Tula. Aanleiding was zijn deelname aan de Slavernij- en de Revolusitenstoonstelling in het Rijksmuseum. Hij schreef verhalen over meerdere vrijheidsstrijders en een van die personages was Tula. Eerst was er de audiotour, later volgde een roman voor volwassenen (De opstand van Tula. Omniboek, 2023) en nu dus dit jeugdboek.

 

De opdracht van Tula is een ontroerend, meeslepend relaas waarin Raven zich wederom ontpopt als een begaafd schrijver. Geen overbodige passages. Geen nodeloos uitvoerige beschrijvingen en uitweidingen waardoor de vaart uit de geschiedenis sijpelt, maar een evenwichtig en stilistisch fraai geschreven verhaal.

Raven, R. (2025). De opdracht van Tula. Rotterdam: Lemniscaat b.v. Isbn 978 90 477 1781 2 € 15,99, 180 blz.

Kevin Brooks - Bad Castro

De lezer volgt Castro, die op vijftienjarige leeftijd al een beruchte reputatie geniet in de onderwereld van Zuid-Londen. Het verhaal wordt verteld door Judy Ray, een jonge rechercheur die er ’s avonds, samen nog met twee collega’s, op uittrekt om Castro als moordverdachte op te pakken voor een verhoor. Onderweg naar het bureau wordt de politieauto geramd. Daarbij komen de  twee collega’s van Judy om het leven. Judy en Castro proberen na de crash te overleven in een uiterst gevaarlijke omgeving. Het is nacht en alleen door samen te werken kunnen ze wellicht uit handen blijven van bendeleden die hen willen uitschakelen. Langzaam maar zeker groeien de op het oog zo verschillende mensen naar elkaar toe. De politievrouw en de crimineel. Het lijkt of Castro er belang bij heeft Judy te beschermen. Maar waarom?

Een meeslepend, rauw en heftig verhaal dat laat zien dat de grenzen tussen goed en kwaad – een bekend motief in het werk van Brooks - niet altijd duidelijk en vanzelfsprekend zijn. Een boek om helemaal in op te gaan met – nog een handelsmerk van Brooks – een heel verrassend slot.

Kevin Brooks (1959) kennen we vooral van zijn young adults. Hij ontpopte zich de afgelopen decennia tot een productief schrijver en zijn spannende, dikwijls sinistere verhalen worden door jongeren omarmd en door recensenten lovend ontvangen. Zijn boeken zitten psychologisch en verhaaltechnisch doordacht in elkaar, dagen de lezer uit en bieden stof tot nadenken. Dat verklaart waarom we titels als Martyn Big (2003) en Bunkerdagboek (2014) terugvinden op de leeslijsten van menig middelbare school.

De Nederlandse uitgever van het werk van deze Engelse auteur, De Harmonie in Amsterdam, voorzag Brooks meest bejubelde boeken van een eigentijds jasje. De hiervoor genoemde verhalen zijn nu samen met iBoy (2012) en Big Castro (2022) voor een aantrekkelijke prijs te verkrijgen. Besprekingen van al deze titels zijn terug te vinden in mijn blog. Tijd voor een (hernieuwde) kennismaking.

Brooks, K. (2025). Bad Castro. Oorspronkelijke titel: Bad Castro. Vertaling uit het Engels door Jenny de Jonge. Amsterdam: Uitgeverij De Harmonie. Isbn 978 94 633 6240 5 € 18,00, 159 blz.

Kevin Brooks - Bunkerdagboek

 

Ik snap niet dat ik erin ben getrapt.

Toen ik vanmorgen wakker werd, was het nog donker.

Zo gauw ik mijn ogen opendeed wist ik waar ik was.

Een rechthoekig, helemaal witgeschilderd betonnen gebouw met een laag plafond. Aan de grote gang liggen zes kleine kamers.

Er zijn geen deuren. Geen ramen.

Erin of eruit kan alleen met de lift.

Wat gaat hij met me doen?

Als ik het goed heb komt de lift over vijf minuten naar beneden.

Hij kwam ook.

Alleen was hij deze keer niet leeg.

Zes mensen zijn ontvoerd en worden opgesloten in een lege, ondergrondse bunker. Ze kennen elkaar niet en het is gissen naar de motieven van de onbekende ontvoerder, die hen voortdurend begluurt middels onbereikbare camera’s.

Het zijn de zestienjarige Linus Weems uit een gebroken, welgesteld gezin, vijf maanden eerder weggelopen van huis. Hij voelt zich niet gezien en begrepen door zijn alleenstaande vader en hij leeft sindsdien op straat.

Jenny, nog maar negen jaar oud.

Fred, een beer van een vent met een gewelddadige inslag en een drugsverleden.

Anja, een jonge vrouw achter in de twintig die handelt in vastgoed.

William Bird, een zakenman.

En tot slot Russell Lansing, natuurkundige, op leeftijd en ernstig ziek. Door een hersentumor kampt hij geregeld met uitvalverschijnselen.

De groep is volledig afhankelijk van de ontvoerder die geen middel schuwt zijn gevangenen te treiteren en ze te straffen voor ontsnappingspogingen.

Bunkerdagboek werd bekroond met de Carnegie Medal (2014). Het is een bloedstollend en uiterst beklemmend verhaal met een verre van wens vervullend einde dat nog lang nadreunt in je hoofd. De geschiedenis bestaat uit notities van de ik-persoon Linus in een kladblok waar hij niet alleen zijn dagen telt, maar ook al zijn angsten, frustraties en herinneringen aan zijn ouders vastlegt op papier.

Kevin Brooks (1959) kennen we vooral van zijn young adults. Hij ontpopte zich de afgelopen decennia tot een productief schrijver en zijn spannende, dikwijls sinistere verhalen worden door jongeren omarmd en door recensenten lovend ontvangen. Zijn boeken zitten psychologisch en verhaaltechnisch doordacht in elkaar, dagen de lezer uit en bieden stof tot nadenken. Dat verklaart waarom we titels als Martyn Big (2003) en Bunkerdagboek (2014) terugvinden op de leeslijsten van menig middelbare school.

De Nederlandse uitgever van het werk van deze Engelse auteur, De Harmonie in Amsterdam, voorzag Brooks meest bejubelde boeken van een eigentijds jasje. De hiervoor genoemde verhalen zijn nu samen met iBoy (2012) en Big Castro (2022) voor een aantrekkelijke prijs te verkrijgen. Besprekingen van al deze titels zijn terug te vinden in mijn blog. Tijd voor een (hernieuwde) kennismaking.

 

Brooks, K. (2025). Bunkerdagboek. Oorspronkelijke titel: The Bunker Diary. Vertaling uit het Engels door Jenny de Jonge. Amsterdam: Uitgeverij De Harmonie. Isbn 978 94 633 6239 9 € 20,00, 236 blz.