Mariska Overman - Duizend stukjes overal

Een olifant op je borst

Er zijn in de jeugdliteratuur talloze verhalen bekend met de dood als belangrijk onderwerp. Boeken waarin de hoofdpersoon worstelt met emotionele problemen als gevolg van het overlijden van een dierbare. Duizend stukjes overal, het nieuwste boek van Mariska Overman, is qua thematiek geen uitzondering. Maar de auteur koos wel voor een hele bijzondere invalshoek. Ze zet de technologie in van kunstmatige intelligentie om de hoofdpersoon, gevangen in haar emoties, te helpen ontsnappen uit een diep tranendal.

Er klautert een olifant op haar borst. Hij gaat zitten. BAM. Met zijn volle gewicht. Haar adem piept en kraakt en hapert. Ze mept De Olifant maar hij blijft lekker op zijn plek. Ze weet wel waarom. Hij wil de tranen, die ze al maanden in haar borstholte opspaart, omhoog persen. Zo – pats! – haar ogen uit. (p. 8-9)

Mijs is twaalf jaar oud en zit net op de middelbare school. Een jaar geleden is haar broer Joes overleden en sindsdien is niets meer hetzelfde. Ze stopt met dansen, is vaak boos en op school gaat iedereen haar uit de weg. Mijs’ ouders sturen haar naar een therapeut. Die komt met het idee van een rouwbot, samengesteld uit foto’s, filmpjes en informatie. Een AI-versie van Joes die het mogelijk maakt dat je via de computer levensecht met hem kunt praten. Een rouwbot die leert en steeds beter wordt, levensecht!

Mijs stemt met enige tegenzin in. Computer-Joes is misschien beter dan helemaal geen Joes. Ze noemt hem ‘nechte Joes’, nep en echt tegelijk.

De gesprekken met de digitale versie van Joes zijn vreemd en verwarrend tegelijk. Toegegeven, nechte Joes lijkt heel erg op haar broer. En ook al hapert het programma zo nu en dan en gebruikt het Mijs’ bijnaam ‘Minimijs’ op de verkeerde momenten, Mijs vindt toch wel enige troost in haar ontmoetingen met de rouwbot.

Bowie, de beste vriend van haar broer, vindt de AI-versie van Joes helemaal niks. Hij neemt Mijs mee naar de plekken waar hij met Joes vaak kwam. Dan ontdekt Mijs Bowies geheim. Een geheim dat hen nog dichter bij elkaar brengt.

Mariska Overman (1970), die zelf op jonge leeftijd een broer verloor bij een verkeersongeluk, heeft haar verhaal gesitueerd in het jaar 2028, een toekomst die dichtbij genoeg voelt om realistisch te zijn. Gelet op de huidige techniek rond kunstmatige intelligentie lijkt een rouwbot daarom geen gimmick, maar een serieus instrument om emoties te reguleren. Maar het is toch vooral de vriendschap met Bowie die er toe doet. Door hem beseft Mijs dat ieder rouwt op zijn eigen manier. En dat is prima. Wanneer haar computer vastloopt, raakt Mijs eerst in paniek Maar uiteindelijk weet ze het zeker. Ze gaat Joes niet opnieuw installeren.

Van Mariska Overman, van huis uit docent filosofie en levensbeschouwing, verscheen eerder bij Kluitman De zomer die alles was (2024). Voor dit boek ontving ze vorig jaar een zilveren griffel. Via de website van Uitgeverij Kluitman is een lesbrief te downloaden met opdrachten die passen bij Duizend stukjes overal en bij het thema ‘dood’.

 

Overman, M. (2025). Duizend stukjes overal. Alkmaar: Uitgeverij Kluitman Alkmaar B.V.. Isbn 978 90 206 2823 4 € 16,99, 188 blz.