Mariska Overman - Duizend stukjes overal

Een olifant op je borst

Er zijn in de jeugdliteratuur talloze verhalen bekend met de dood als belangrijk onderwerp. Boeken waarin de hoofdpersoon worstelt met emotionele problemen als gevolg van het overlijden van een dierbare. Duizend stukjes overal, het nieuwste boek van Mariska Overman, is qua thematiek geen uitzondering. Maar de auteur koos wel voor een hele bijzondere invalshoek. Ze zet de technologie in van kunstmatige intelligentie om de hoofdpersoon, gevangen in haar emoties, te helpen ontsnappen uit een diep tranendal.

Er klautert een olifant op haar borst. Hij gaat zitten. BAM. Met zijn volle gewicht. Haar adem piept en kraakt en hapert. Ze mept De Olifant maar hij blijft lekker op zijn plek. Ze weet wel waarom. Hij wil de tranen, die ze al maanden in haar borstholte opspaart, omhoog persen. Zo – pats! – haar ogen uit. (p. 8-9)

Mijs is twaalf jaar oud en zit net op de middelbare school. Een jaar geleden is haar broer Joes overleden en sindsdien is niets meer hetzelfde. Ze stopt met dansen, is vaak boos en op school gaat iedereen haar uit de weg. Mijs’ ouders sturen haar naar een therapeut. Die komt met het idee van een rouwbot, samengesteld uit foto’s, filmpjes en informatie. Een AI-versie van Joes die het mogelijk maakt dat je via de computer levensecht met hem kunt praten. Een rouwbot die leert en steeds beter wordt, levensecht!

Mijs stemt met enige tegenzin in. Computer-Joes is misschien beter dan helemaal geen Joes. Ze noemt hem ‘nechte Joes’, nep en echt tegelijk.

De gesprekken met de digitale versie van Joes zijn vreemd en verwarrend tegelijk. Toegegeven, nechte Joes lijkt heel erg op haar broer. En ook al hapert het programma zo nu en dan en gebruikt het Mijs’ bijnaam ‘Minimijs’ op de verkeerde momenten, Mijs vindt toch wel enige troost in haar ontmoetingen met de rouwbot.

Bowie, de beste vriend van haar broer, vindt de AI-versie van Joes helemaal niks. Hij neemt Mijs mee naar de plekken waar hij met Joes vaak kwam. Dan ontdekt Mijs Bowies geheim. Een geheim dat hen nog dichter bij elkaar brengt.

Mariska Overman (1970), die zelf op jonge leeftijd een broer verloor bij een verkeersongeluk, heeft haar verhaal gesitueerd in het jaar 2028, een toekomst die dichtbij genoeg voelt om realistisch te zijn. Gelet op de huidige techniek rond kunstmatige intelligentie lijkt een rouwbot daarom geen gimmick, maar een serieus instrument om emoties te reguleren. Maar het is toch vooral de vriendschap met Bowie die er toe doet. Door hem beseft Mijs dat ieder rouwt op zijn eigen manier. En dat is prima. Wanneer haar computer vastloopt, raakt Mijs eerst in paniek Maar uiteindelijk weet ze het zeker. Ze gaat Joes niet opnieuw installeren.

Van Mariska Overman, van huis uit docent filosofie en levensbeschouwing, verscheen eerder bij Kluitman De zomer die alles was (2024). Voor dit boek ontving ze vorig jaar een zilveren griffel. Via de website van Uitgeverij Kluitman is een lesbrief te downloaden met opdrachten die passen bij Duizend stukjes overal en bij het thema ‘dood’.

 

Overman, M. (2025). Duizend stukjes overal. Alkmaar: Uitgeverij Kluitman Alkmaar B.V.. Isbn 978 90 206 2823 4 € 16,99, 188 blz.

Marlies Slegers - Schildpadmeisje

De juiste keuze is soms de meest lastige

Marlies Slegers kan zich goed verplaatsen in het gevoelsleven en in de gedachtewereld van opgroeiende kinderen. Ze heeft bovendien een groot talent voor het schrijven van verhalen. Daarbij schuwt zij de lastiger onderwerpen niet. Zo schetst zij In het alom geprezen Briefjes van Pelle (Luitingh-Sijthoff, 2020) een wonderschoon portret van de hoofdpersoon, een gevoelige jongen die treurt om het overlijden van zijn vader. In haar nieuwste boek Schildpadmeisje legt Slegers de lat wederom hoog door te kiezen voor de nogal heftige onderwerpen huiselijk geweld en verwaarlozing.

De dertienjarige Elvis, door ieder Vis genoemd, heeft het thuis niet makkelijk. Haar ouders zijn gescheiden. Haar vader woont in Parijs en ze mist hem enorm. Vis’ moeder gaat zich geregeld te buiten aan het drinken van grote hoeveelheden alcohol. Haar frustraties reageert ze af op haar dochter die veel tijd doorbrengt in haar geheime schuilplek, een caravan in het bos. Daar voelt ze zich veilig. Daar stalt ze ook de voorwerpen uit die ze in de loop der tijd vond bij het grofvuil. Een verzameling van afgedankte spullen waarvan Vis evengoed de schoonheid ziet.

Op een dag vindt ze tussen het vuilnis op straat een bakje met daarin een schildpad.

De schildpad en ik kijken naar elkaar. Ik breng mijn gezicht dicht bij de bak, zodat ik recht in zijn prachtige kraaloogjes kan kijken. Zijn rafelige mond hangt wat naar beneden, alsof hij depressief is. ‘Hallo,’ fluister ik. ‘Ben jij ook niet gewenst?’ (p. 18-19)

Vis neemt de schildpad mee naar huis en noemt hem Simon.

Niet veel  later maakt ze kennis met de nieuwe, nogal excentrieke achterbuurjongen Sid (Sydney). Hij is in alles het tegenovergestelde van Vis. Vis begrijpt niet waarom hij belangstelling toont voor haar, zelfs moeite doet om vrienden te worden. Ze is het niet gewend om gezien te worden. Niet op school en al helemaal niet thuis. Dankzij Sid, maar ook door Simon de schildpad kruipt Vis beetje bij beetje uit haar schulp, stelt ze zich steeds meer open.

Maar dan, als haar moeder weer eens heel erg dronken is, neemt Vis een drastisch besluit. Ze loopt weg van huis en vertrekt naar Parijs. Naar haar vader.

Schildpadmeisje is een prachtig verhaal dat al vanaf de eerste bladzijden onder je huid kruipt. Slegers maakt op een knappe manier voelbaar hoe de jonge hoofdpersoon behoedzaam manoeuvreert tussen gevoelens van angst, schaamte en loyaliteit richting haar moeder. Tegelijkertijd ervaart ze dat er mensen zijn die wél betrouwbaar zijn en dat ze recht heeft op veiligheid en steun.

Het kan niet anders of jonge lezers (twaalf jaar en ouder) worden mede door het dramatische onderwerp en de directe manier van vertellen geraakt. De schrijfster trekt met dit hartverscheurende verhaal huiselijk geweld uit de anonimiteit, geeft de slachtoffers een gezicht. Het verhaal laat ook zien dat er altijd een uitweg is en dat de liefde overwint. En dat is voor jongeren met mentale problemen een troostrijke gedachte!

Marlies Slegers (1965) groeide op in Indonesië. Op haar achttiende verhuisde ze naar Nederland waar ze ging studeren en werken. Een schrijfcarrière bleef echter lonken en ze besloot schrijfworkshops te volgen. Met haar korte verhalen won ze diverse prijzen. Inmiddels heeft ze meer dan dertig boeken op haar naam staan waaronder Onder mijn huid, Vijftien, Briefjes voor Pelle en We moeten je iets vertellen.

Slegers, M. (2025). Schildpadmeisje. Amsterdam: Uitgeverij Luitingh-Sijthoff bv. Isbn 978 90 210 5350 9 € 16,99, 283 blz.

Louisa Reid - Vandaag vecht ik terug

In Utrecht werden dit najaar de winnaars bekend gemaakt van het Beste Boek voor Jongeren 2025 tijdens het Boekfest van IFU (International Literature Festival Utrecht). Maren Stoffels won in de categorie Nederlandstalig met het aangrijpende Nog 27 dagen leven (Leopold, 2024). Maren slaagt erin de lezer diep te ontroeren met haar verhaal over de ongeneeslijke zieke Lissa. Een verhaal dat volgens de vakjury, ondanks de heftige problematiek, licht en levenslustig aanvoelt. Een uitgebreide bespreking is terug te vinden in mijn blog.

In de categorie Vertaald eindigde Vandaag vecht ik terug van de Britse schrijfster Louisa Reid op de eerste plaats.

Ik word het meisje

dat opstaat

uit de modder

uit de goot

uit de stilte

uit de leegte die voor mij is uitgehakt.

 

ik ben een meisje

en ik bepaal zelf mijn lot.

Lily (16) leeft in twee totaal verschillende werelden. Op school waar ze vanwege haar gewicht het mikpunt is van spotternijen en waar ze genadeloos wordt gepest. En thuis bij haar ouders. Een warme en veilige omgeving, maar wel een plek vol uitdagingen omdat haar moeder Bernadette lijdt aan obesitas en het huis niet verlaat.

Wanneer de pestkoppen te ver gaan, besluit Lily’s vader dat het tijd is om terug te vechten. Door zijn dochter te leren boksen, laat hij haar zien wat ze waard is. Langzaam maar zeker ontwikkelt Lily meer zelfvertrouwen, verhoogt zij haar eigenwaarde en leert ze haar grenzen aan te geven. Lily durft zelfs toe te geven aan de gevoelens die ze heeft voor Rosie, een meisje dat ze leert kennen in de boksschool.

Vandaag vecht ik terug is een poëtische versroman. De compositie maakt een hechte, doortimmerde indruk. Met haar krachtige stijl en haar trefzekere observaties maakt de schrijfster de innerlijke strijd van de hoofdpersoon tastbaar en laat ze zien hoe moeilijk, pijnlijk en eenzaam dat proces is. De ontwikkeling die Lily doormaakt wordt door Reid knap beschreven, werkt in alle opzichten louterend en voelt in het slot als een absolute bevrijding.

Een wonderschoon verhaal dat – om het juryrapport aan te halen – ‘niet alleen van waarde is voor de literatuur, maar ook een blijvende impact kan hebben op jongeren en hun leven.’  Voor 14 jaar en ouder.

Reid, L. (2024). Vandaag vecht ik terug. Oorspronkelijke titel: Gloves Off. Vertaling uit het Engels door Merel Leene. Amsterdam: Blossom Books b.v. Isbn 978 94 634 9508 0 € 17,99, 320 blz.

Lida Dijkstra - De wonderverteller

Genua, 1298. De dertienjarige Maria della Pietra slijt haar dagen als schoonmaakster in het palazzo San Giorgio, de gevangenis in haar geboortestad Genua. Veel meer van de wereld krijgt ze niet te zien. Ze realiseert zich dat ze blij moet zijn met haar werk, omdat ze anders teruggestuurd zou worden naar het klooster waar ze als wees de eerste elf jaar van haar leven doorbracht. 

Aan de sleur lijkt een einde te komen zodra er een opmerkelijke gevangene wordt binnengebracht. Het is Marco Polo, de beroemde koopman en ontdekkingsreiziger uit Venetië, die na de oorlog tussen Venetië en Genua is aangehouden. De directeur gunt hem een zekere voorkeursbehandeling. Marco bewoont een grotere cel en hij mag bovendien bezoekers ontvangen. Die willen het liefst naar zijn avonturen luisteren. Maar Marco krijgt daar schoon genoeg van. Daarom regelt de pientere Maria in het geheim dat Rustichello da Pisa, een medegevangene, alle belevenissen opschrijft. Want een verhaal dat eenmaal is opgeschreven, hoef je nooit meer te vertellen. Ze wil er wel iets voor terug. Ze wil meeluisteren. Marco stemt in en dus is Topina (kleine muis), zoals de wonderverteller haar liefkozend noemt, bij al zijn reisverslagen aanwezig. Van het begin tot het einde.

Marco Polo vertelt over eindeloze steppen, bergen die de hemel raken, en parelzeeën. Maar ook over fabelachtige dieren, weelderige paleizen, de onberekenbare vorst Koebilai Chan en diens eigengereide nichtje. Terwijl Topina, ademloos luistert, beseft ze dat de wereld grootser is dan ze ooit heeft kunnen denken en begint ze voor het eerst te twijfelen aan haar eigen kleine bestaan.

In een nawoord legt schrijfster Lida Dijkstra uit dat Rustichello het boek Divasement dou Monde op een later moment zou afmaken en hoe al in de dertiende eeuw werd getwijfeld over het waarheidsgehalte van alle belevenissen van Marco Polo. En om het nog ingewikkelder te maken: het handgeschreven boek werd sindsdien vele malen gekopieerd en vertaald.

Dijkstra: ‘Dus wat is er nu echt gebeurd van dit boek? Ga hier maar van uit: alles in dit boek is echt gebeurd, behalve de stukken die volslagen verzonnen zijn.’

Djenné Fila met wie Dijkstra eerder Schaduw van Toet (Luitingh-Sijthoff, 2021) maakte, bekroond met de Thea Beckmanprijs 2023, sluit met haar sfeervolle kleurrijke illustraties feilloos aan bij het Verre Oosten. Op de schutbladen voor- en achterin de fraai gebonden uitgave is de reis van Marco geografisch goed te volgen. Een verklarende woordenlijst achterin verduidelijkt de wat lastiger begrippen.

Wat een mooi boek! De wonderverteller werd in 2025 bekroond met de Gouden Griffel, een Zilveren Penseel en de Jonge Beckmanprijs. Voor twaalf jaar en ouder.

Dijkstra, L. (2024). De wonderverteller. Illustraties van Djenné Fila. Amsterdam: Uitgeverij Luitingh-Sijthoff. Isbn 978 90 210 4894 9 € 20,99, 208 blz.

Tjibbe Veldkamp - De jongen die van de wereld hield

Twee jonge mensen komen elkaar tegen op een brug  in een niet nader gedefinieerd (Oost-Europees) land. Een man en een vrouw. Hij - in gedachten verzonken - glijdt uit in de sneeuw. Zij wordt door hem meegesleurd in zijn val.

Daar lagen ze: Vaclav en Zdenka, in elkaars armen, hun gezichten zo dicht bij elkaar dat de adem van de één de lippen van de ander verwarmde.

Op dat moment verscheen het mogelijke kind. Je zou hem geschat hebben op een jaar of elf, twaalf. Een gewone jongen zoals je ze elke ochtend naar school zag lopen op oude schoenen, in een grijze, halflange winterjas. Het verschil was dat deze jongen niet liep, maar zweefde.

Hij had een paar tellen nodig om eraan te wennen dat hij er was, zoals ogen soms moeten wennen aan het licht wanneer je in één ruk de gordijnen opentrekt. Maar verbaasd was hij niet. Hij zag de man en vrouw aan zijn voeten en hield van ze. (p. 6)

Vaclav en Zdenka krabbelen overeind en ze vervolgen, zonder de jongen te hebben gezien, hun eigen weg. Voor de lezer is het direct duidelijk: deze mensen zijn voor elkaar bestemd. Dat weet het kind ook. Voor hem wordt de hereniging van zijn ouders zelfs een zaak van leven of dood, omdat hij anders niet geboren zal worden!

Een geest genaamd Barkov geeft Adem, zoals de jongen heet, een voorschot op zijn leven. Hij schenkt hem een zandloper. Zolang het zand loopt mag hij zijn ouders zoeken. Het lijkt in een stad vol mensen een onmogelijke missie. Maar het moet lukken, want daarvoor houdt Adem teveel van het leven! Een briefje van Vaclav dat achterbleef op de brug is voorlopig zijn enige aanknopingspunt.

Wat volgt is een fantasierijk verhaal over de zoektocht van Adem naar zijn ouders en zijn bijna wanhopige pogingen hen – eenmaal gevonden  - te koppelen. Ze zijn ook zo verschillend! Hij een activistische zwerver die de muren in de stad volschrijft met politieke leuzen. Zij een gedreven rechercheur bij de politie.

Tjibbe Veldkamp schreef een magisch en sprookjesachtig verhaal met als belangrijke thema’s levenslust, hoop en de kwetsbaarheid van het menselijk bestaan. Een verhaal waarvan je stil wordt. Zo leuk kan lezen zijn!

Veldkamp en illustrator Mark Janssen wonnen met De jongen die van de wereld hield meerdere prijzen, waaronder de Nienke van Hichtum-prijs 2023, een Zilveren Griffel 2024 en de Woutertje Pieterse Prijs 2024. Wat mij betreft voor alle leeftijden, maar heel geschikt voor tien tot vijftien jaar.

Veldkamp, T. (2025). De jongen die van de wereld hield. Illustraties van Mark Janssen. Amsterdam – Antwerpen: Em. Querido’s Uitgeverij. Isbn 978 90 451 2923 5 € 17,99, 173 blz.