Phil Earle - De gorilla en de jongen

Zijn wij verplicht alles wat leeft te beschermen? Mag de mens een dier doden? Het zijn vragen die opkomen bij het lezen van een jeugdroman van de Britse schrijver Phil Earle over de bijzondere relatie tussen een jongen en een wild dier. De gorilla en de jongen bezorgde mij kippenvel. 

Een autoriteitsprobleem

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt Joseph Palmer (12) door zijn grootmoeder naar Londen gestuurd. Zijn moeder is al langere tijd niet meer in zijn leven en zijn vader vertrok twee maanden geleden naar het front. Joseph wordt nu ondergebracht bij mevrouw Farrelly, een oude vriendin van zijn oma.

Al direct bij de eerste ontmoeting wordt duidelijk dat de jongen niet van plan is zich te schikken in zijn lot. Joseph heeft een autoriteitsprobleem, worstelt met een diepgeworteld wantrouwen tegen volwassenen. Hij weet niet beter of iedereen liet hem tot nog toe in de steek en dus lijkt het kansloos dat hij zich zal hechten aan de nogal norse oudere dame die hem afhaalt op het treinstation. Joseph verzet zich hevig, maar hij ziet uiteindelijk geen andere uitweg dan met haar mee te gaan.

Mevrouw F., zoals Joseph haar noemt, blijkt in het bezit van een verwaarloosde dierentuin. Veel bewoners zijn er niet, maar Adonis, een gorilla, is er nog wel. Het onderhoud van de dieren is in oorlogstijd waarin al het voedsel schaars is een bijna onmogelijke opgave. Mevrouw F. betrekt Joseph bij de verzorging, het bijeenscharrelen van het voer en het schoonmaken van de hokken. Daarnaast moet Joseph naar school. Daar krijgt hij te maken met het schrikbewind van de hoofdmeester meneer Gryce die Clarence – de koosnaam voor zijn houten stok – op niet zachtzinnige wijze inzet om zijn leerlingen gehoorzaamheid bij te brengen. Gryce heeft het vooral gemunt op de dwarse Joseph die door zijn dyslexie minder makkelijk leert en met name problemen ondervindt bij het lezen. De woorden dansen bijna van het papier zoals Joseph het zelf omschrijft.

Een opmerkelijke vriendschap

Doordat Joseph veel tijd doorbrengt in de dierentuin ontstaat er een bijzondere band tussen hem en Adonis. De gorilla is groot, woest en sterk en hij vormt een gevaar voor de stad mocht hij ontsnappen. Dat laatste zou door de aanhoudende bombardementen zo maar kunnen gebeuren. Het is om die reden dat zijn verzorgers het dier met tegenzin onder schot houden zolang het luchtalarm klinkt.

Langzaam maar zeker stapelen de problemen zich op. De gemeente heeft mevrouw F. een ultimatum gesteld. Adonis moet voor de veiligheid van de stedelingen worden verhuisd, of anders ter plekke worden afgemaakt. Joseph ontvangt schokkend nieuws over zijn vader. En de blitzkrieg neemt steeds ernstiger vormen aan. Het is wel duidelijk dat het verhaal afstevent op een dramatische afloop.

Op een avond regent het bommen en lijkt de wereld te vergaan. Nu Joseph mevrouw F. meer dan ooit nodig heeft, treft hij haar stomdronken aan in de keuken. Er zit niets anders op dan dat hij alleen naar Adonis gaat. Terwijl de huizen om hem heen instorten, bereikt Joseph de dierentuin. Daar pakt hij het wapen.

‘Toen het geweer ten slotte zwaar in zijn armen lag, drong de ernst van de situatie tot hem door. Pas toen bleef hij eindelijk even staan en dacht: Kan ik dit wel? Als die bom uiteindelijk valt en Adonis kooi vernielt, kan ik dan echt die trekker overhalen?’ (p. 259)

Kinderboek van het jaar

Phil Earle (1974) ontwikkelde een voorliefde voor het schrijven over kwetsbare, beschadigde jongeren. Jarenlang werkte hij in de jeugdzorg. Daarna werd hij kinderboekverkoper. Tegenwoordig is hij commercieel directeur van uitgeverij Bloomsbury. Eerder verschenen van hem Billy (2013), Daisy (2014) en De jongen in bubbeltjesplastic (2015). In zijn eigen land werd De gorilla en de jongen (oorspronkelijke titel When the Sky falls) in 2021 verkozen tot kinderboek van het jaar.

Earle is een begaafd verteller en zijn relaas over de ongewone vriendschap tussen de boze Joseph en de trotse zilverrug-gorilla Adonis is fenomenaal. De plot is sterk, verrassend en blijft je nog lang bij. Is Joseph in staat de enige die hem in zijn nog jonge leven liefde toonde neer te schieten?

Earle betovert de lezer bijna driehonderd pagina’s lang met een magistrale, meeslepende geschiedenis die geen moment verveelt en oprecht ontroert. Ik hield het in ieder geval niet droog.

Wat een mooi boek!

Earle, P. (2022) De gorilla en de jongen. Oorspronkelijke titel: When the Sky falls. Vertaling: Hilke Makkink. Utrecht: KokBoekencentrum Uitgevers. Isbn 978 90 266 2512 1 € 17,99, 288 blz.

Opmars van de Young Adult - Lang leve BookTok!

De Young Adult beleeft momenteel, met dank aan de sociale media, een opmerkelijke revival. BookTok is het ultieme platform waar jongeren elkaar ontmoeten en waar zij dikwijls op bijzondere wijze uiting geven aan hun enthousiasme over een verhaal. Uitgevers, bibliotheken en boekenwinkels spelen hier gretig op in en dus valt er niet alleen veel te kiezen, maar wordt er ook meer gelezen. Hierna zoom ik in op het groeiende aanbod en deed ik boodschappen bij een drietal uitgevers, te weten Kluitman, Best of YA en Rainbow.

Kluitman

Kluitman gaat als uitgever van kinderboeken inmiddels heel wat jaren mee. De onderneming werd in 1864 door naamgever Pieter Kluitman opgericht in Alkmaar, aanvankelijk als boekhandel, later als drukker en uitgeverij. Daar is het bedrijf anno 2022 nog altijd te vinden. Vele generaties groeiden op met de boeken van Kluitman. Wie kent ze niet, verhalen als Dik Trom, Kameleon, Pietje Bell, Kruimeltje en Afke’s Tiental?

Recensenten waren in het verleden niet altijd positief over het aanbod van Kluitman. De verhalen zouden te oppervlakkig zijn, niet literair genoeg. Maar daarmee doen we deze uitgever geen recht.

Toegegeven, een serie als Kippenvel, geschreven door R.L. Stine en vertaald uit het Engels heeft qua verhaallijn, stijl, compositie en gelaagdheid weinig om het lijf. Maar de (griezel)verhalen helpen leerlingen met minder leeservaring wel om met de juiste begeleiding stap voor stap te komen tot hogere leesdoelen. In 1998 sleepte Kluitman met een deel uit de Kippenvelreeks, De Vloek van de farao, de Venz-Kinderboekenprijs voor het bestverkochte boek van het voorafgaande jaar in de wacht. Het is duidelijk dat dit soort uitgaven sterk appelleert aan de behoefte van jonge lezers zich onder te kunnen dompelen in fantasierijke en spannende verhalen. We kunnen daaraan simpelweg niet voorbijgaan als we het hebben over leesbevordering.

Daar komt bij, ik heb in het verleden meerdere uitgaven van Kluitman besproken die zonder enige twijfel een vaste plek verdienen op de literatuurlijst. De verhalen van de Amerikaanse schrijfster Sharon Creech bijvoorbeeld: Achter de maan (1999) en Domenica’s dromen (2000). Achter de maan werd in de VS, onderscheiden met de Newbery Medal (beste jeugdboek van het jaar), in Engeland met de Children's Book Award en in Oostenrijk met de Literaturhaus Award. Deze onvergetelijke geschiedenis verhaalt op ontroerende en indrukwekkende wijze over de dertienjarige Salamanca die niet wil accepteren dat haar moeder is gestorven en de daarmee samenhangende rouwverwerking. Het boek is als e-book nog altijd verkrijgbaar.

Kluitman-novelles

Van meer recente datum en zeker de moeite waard zijn de Kluitman-novelles, bewust in het leven geroepen om jongeren van veertien jaar en ouder te verleiden. Auteurs schrijven in het genre dat het best aansluit bij hun werk, zolang het maar interessant is voor de doelgroep. Het zijn verhalen, niet te dik (circa honderd pagina’s), aantrekkelijk vormgegeven, sympathiek geprijsd (€ 9,95) en gemaakt door ervaren schrijvers. Ik noem Jowi Schmitz, Marion Pauw, Stine Jensen, Juultje van den Nieuwenhof en Marlies Slegers. Op het moment van schrijven telt de serie negentien delen waarvan er meer dan 50.000 zijn verkocht en de reeks breidt de komende jaren verder uit. Gegijzeld, een spannende thriller van Chinouk Thijssen won de Prijs van de Jonge Jury 2022. Andere interessante titels zijn Verraderlijk patroon (Marlen Visser) over de ernstige gevolgen van het gebruik van lachgas, Wat we niet zeggen (Nadine Swagerman) met als belangrijke  thema’s eenzaamheid, verlies, identiteit en vriendschap en Moordgeheim (Natasza Tardio) waarin de hoofdpersoon onderzoek doet naar een schietpartij zoals die plaatshad op haar school, het fictieve Drieluik College. Ik schreef eerder over dit fascinerende en uiterst beklemmende verhaal in LTM 2019 – 5.

Best of YA | XS

Ook Unieboek/Het Spectrum bv speelt in op de groeiende belangstelling voor de Young Adult. Sinds 2021 geeft deze uitgever onder de imprint Best of YA in navolging van Kluitman een serie verhalen uit, aangeduid met XS: ‘kleine boeken met een groots verhaal’. Het idee ontstond in samenwerking met enkele auteurs die tijdens schoolbezoeken te horen kregen dat lezers op zoek waren naar dunnere boeken. Inmiddels is de XS-serie uitgegroeid tot een groot succes. Er zijn ruim 13.000 exemplaren van verkocht en de collectie groeit gestaag met auteurs als Daniëlle Bakhuis, Henk Hardeman, Saskia Mouissie, Mirjam Mous, Mijke Pelgrim, Buddy Tegenbosch en Esther Walraven. De boeken kenmerken zich door verhalen met diepgang en herkenbare thema’s voor jongeren. Enkele titels uit de reeks zijn De belofte van Saskia Mouissie, een aangrijpend relaas over Douwe, een vijftienjarige jongen, die in de zoektocht naar zijn overleden vader niet alleen meer over hem, maar vooral ook over zichzelf aan de weet komt. En De laatste uren van Josephine Donkers van Daniëlle Bakhuis is een spannende short-read, een tranentrekker waarin de laatste uren van de op tragische wijze overleden Josephine Donkers (17) worden gereconstrueerd. Voor alle delen geldt dat weer goed is nagedacht over het uiterlijk, de eerste kennismaking met het boek.

Rainbows

Uitgeverij Rainbow bv in Amsterdam, onderdeel van Overamstel Uitgevers, focust zich in haar marketingstrategie, nu jongeren dankzij BookTok de boekhandel (her)ontdekken, ook nadrukkelijker op het Young-Adult genre met een veelzijdig aanbod aan titels. De pockets, herkenbaar aan het regenbooglogo, zijn voordelig in aanschaf en beperken zich niet alleen tot vertaald werk. Zo verscheen onlangs een heruitgave van de bestseller Pizzamaffia van Khalid Boudou (1974), bekend van Het Schnitzelparadijs. Linda Boutellier, verantwoordelijk voor de verkoop en promotie bij Rainbow liet in een reactie weten dat er ook boeken zijn die in beginsel niet bedoeld zijn voor jongeren, maar die bij hen wel heel erg in de smaak vallen. Zoals Circe van Madeline Miller. ‘Dat is een wat volwassener boek over mythologie maar het is een grote hit op Booktok.’

Voorbeelden van vertaald werk in het YA-aanbod van Rainbow zijn onder meer de wereldwijde hit Waar het licht is van de Amerikaanse Jennifer Niven, een liefdesgeschiedenis die in 2016 werd bekroond met de Dioraphte Literatour Prijs en in 2020 verfilmd. Het boek werd oorspronkelijk uitgegeven door Uitgeverij Moon (2015). Een grote klapper op BookTok is verder de New York Times-bestseller Op het einde gaan ze allebei dood van Adam Silvera, in ons land in 2018 voor het eerst uitgegeven door Clavis. In dit bijzondere verhaal beleven de twee hoofdpersonen Mateo en Rufus een onvergetelijke laatste dag waarvan het slot van tevoren vaststaat. Nog zo’n kaskraker is De boekendief van de Australische Markus Zusak, een historisch verhaal waarin de Dood in de rol van alwetende verteller de lezer meevoert naar Nazi-Duitsland waar de negenjarige Joodse Liesel in een liefdesaffaire met boeken en woorden besluit te stelen uit boekverbrandingen. De boekendief, in ons taalgebied eerder uitgegeven in 2007 door The House of Books, geldt als een klassieker. Wereldwijd zijn er meer dan 16 miljoen exemplaren van verkocht. Rainbow toont met deze heruitgaven aan een goed gevoel te hebben voor de smaak van  jongeren van veertien jaar en ouder.

Meer informatie over de Kluitman-novelles: www.kluitman.nl.

Meer over het aanbod van Best of YA | XS: www.bestofyabooks.nl.

Over de YA-titels in het fonds van uitgeverij Rainbow (‘De boeken die alle jongeren nu willen lezen’): www.rainbow.nl

Bakhuis, D. (2021) De laatste uren van Josephine Donkers. Amsterdam: Uitgeverij Unieboek/Het Spectrum bv. Isbn 978 90 003 7754 1 € 9,99, 101 blz.

Miller, Madeline (2021) Circe. Oorspronkelijke titel: Circe. Amsterdam: Uitgeverij Rainbow bv. Isbn 978 90 417 1414 5 € 10,00, 384 blz.

Niven, J. (2022) Waar het licht is. Oorspronkelijke titel: All the Bright Places. Amsterdam: Uitgeverij Rainbow bv. Isbn 978 90 417 1438 1 € 9,00, 336 blz.

Silvera, A. (2022) Op het einde gaan ze allebei dood. Oorspronkelijke titel: They Both die at the End. Amsterdam: Uitgeverij Rainbow bv. Isbn 978 90 417 1470 1 € 10,00, 344 blz.

Thijssen, C. (2021) Gegijzeld. Alkmaar: Uitgeverij Kluitman. Isbn 978 90 206 0965 3 € 9,95, 104 blz.

Zusak, M. (2020) De boekendief. Oorspronkelijke titel: The Book Thief. Amsterdam: Uitgeverij Rainbow bv. Isbn 978 90 417 1446 6 € 10,00, 560 blz.

Carry Slee - Spijt! – het stripboek

Vele middelbare scholieren zijn opgegroeid met de verhalen van Carry Slee (Amsterdam, 1949). Zij is de meest bekende kinderboekenauteur van Nederland. Tien keer won ze de prijs van de Nederlandse Kinderjury en vijf maal de Jonge Jury. Van haar boeken zijn meer dan vijf miljoen exemplaren verkocht en een aantal van haar verhalen werd succesvol verfilmd. Spijt! werd in 1998 bekroond door de Jonge Jury en beleefde sindsdien vele herdrukken, een verfilming in 2013 en een musical in 2015.

Nu is deze klassieker – inmiddels een kwart eeuw oud - bewerkt tot strip. De stripversie verscheen ter ere van de Week Tegen Pesten 2022.

Jochem is het mikpunt van gepest op school. David doet er niet aan mee, maar hij durft er ook niets van te zeggen. Op een ochtend krijgen de leerlingen te horen dat Jochem na een schoolfeest niet is thuisgekomen. David voelt zich schuldig. Waarom heeft hij zijn mond nooit opengedaan? Samen met een vriendin gaat hij Jochem zoeken om te zeggen dat het hem spijt. Als ze Jochems tas in het meer vinden, is het misschien al te laat…

Voor het scenario van deze stripeditie tekende Ahman Resh. Hij begon zijn schrijfcarrière in 2013, toen zijn eerste Disney-scenario bij weekblad Donald Duck werd aangekocht. Vervolgens ging hij als freelance redactiemedewerker bij het vrolijke weekblad aan de slag en sindsdien ging zijn loopbaan in sneltreinvaart. Zo vertaalde hij onder andere stripboeken, schreef artikelen en columns voor bladen en kranten. Momenteel werkt hij aan meerdere (strip)boeken.

De tekeningen zijn van Ralf van der Hoeven die als kind al striptekenaar wilde worden. De route naar zijn droom bewandelde hij via een opleiding aan het Grafisch Lyceum en een opleiding Illustratie aan de Hogeschool van de Kunsten. In 2020 debuteerde hij met zijn eerste stripboek. Vervolgens maakte hij strips en illustraties voor onder andere Lakoro BVBA, Reboot Comics en Dark Dragon Books.

De strip volgt het oorspronkelijke verhaal niet precies, maar maakt evengoed veel indruk, zet de lezer aan het denken. Voor jongeren die weinig op hebben met  lezen is deze graphic novel een uitkomst. Het goede nieuws is dat er meerdere stripversies volgen van het werk van Carry Slee.

Slee, C. (2022) Spijt! – Het stripboek. Scenario Ahmad Resh, tekeningen Ralf van der Hoeven. Amsterdam: Carry Slee. Carry Slee is een imprint van Overamstel Uitgevers bv. Isbn 978 90 488 6308 2 € 9,99 48 blz.

Yorick Goldewijk - Films die nergens draaien

Succes voor Yorick Goldewijk (1979) uit Alkmaar. Begin september werd bekend dat zijn boek Films die nergens draaien is bekroond met de Gouden Griffel, de prijs voor het beste kinderboek.

De jury noemt Films die nergens draaien een buitengewoon pakkend verhaal. ‘Elke bladzijde grijpt je vast en laat je niet los voordat je aan de volgende begonnen bent.’ Goldewijk schrijft volgens de jury beeldend en roept verwondering, plezier en ontroering op.

 Dwars door de tijd

Hoofdpersoon is de twaalfjarige Cato. Op de dag dat zij ter wereld kwam, is haar moeder overleden. Haar vader is sindsdien alleen maar stil en afwezig. Hij bemoeit zich weinig met zijn dochter. Als Cato een geheimzinnig kaartje vindt van een verlaten bioscoop, besluit ze te gaan kijken. Daar ontmoet ze mevrouw Kano, de eigenzinnige eigenaresse van het theater. Ze ontdekt dat er iets vreemds is met de bioscoop. Het zijn geen gewone films die er draaien. De bioscoop lijkt in verbinding te staan met het verleden.

Op zoek naar avontuur en de waarheid over haar moeder wordt Cato meegesleurd op een gevaarlijke reis dwars door de tijd en herinneringen, recht naar een plek diep in haar hart. Een plek die ze voor altijd voor zichzelf verborgen had weten te houden. Tot ze voor een keuze staat die het leven van haar en haar vader voorgoed zal veranderen.

Goldewijk vertelt niet alleen een meeslepend verhaal, maar laat de lezer ook nadenken over filosofische kwesties als het begrip tijd. Want wat is tijd nu feitelijk?

De illustraties alsmede de magische cover werden getekend door Goldewijks partner Yvonne Lacet. Films die nergens draaien is een wonderschoon verhaal, een boek waarvan jong en oud zal genieten en dat je niet terzijde legt eer ‘alle puzzelstukjes op hun plaats zijn gevallen en de lezer met natte ogen het boek dichtslaat’, aldus het juryrapport.

Goldewijn, Y. (2022) Films die nergens draaien. Amsterdam: Uitgeverij Ploegsma. Isbn 978 90 216 8182 5 € 16,99, 246 blz.

Marjolijn Hof - De regels van drie

Marjolijn Hof (Amsterdam, 1956) is een ervaren schrijfster. Zij won in het verleden onder meer een Gouden Griffel en een Gouden Uil voor Een kleine kans (2006). Het boek werd in liefst vijftien talen vertaald en kreeg in 2011 een verfilming, getiteld Patatje Oorlog. In 2013 verscheen van Hof De regels van drie. Ook deze jeugdroman met als belangrijke thema’s ouder worden en de dood werd lovend ontvangen en won een jaar later de Woutertje Pieterseprijs. Nu, bijna tien jaar later, staat deze tijdloze geschiedenis opnieuw in de belangstelling nadat bekend werd dat het verhaal is uitverkoren als boek voor Nederland Leest Junior 2022 dat als thema 'Oud worden, jong blijven' heeft.

Over het verhaal

Opi Kas, de overgrootvader van de tweeling Linde en Twan woont al jaren in IJsland. Hij leefde daar ooit een leven als visserman. Hij bewoont een oud krakkemikkig huisje en is helemaal op zichzelf aangewezen. Zijn gezondheid laat hem echter in toenemende mate in de steek. Mag het ook als je dik over de negentig bent? Svanna, een buurvrouw, helpt hem daarom zo goed en zo kwaad als het gaat. Maar ze heeft besloten dat het zo niet langer kan en ze heeft zijn Nederlandse familie ingelicht. En dus zijn opa’s dochter, zijn kleindochter en de twee achterkleinkinderen naar IJsland gereisd met het doel hem mee te nemen naar Nederland.

Dat ziet opi Kas helemaal niet zitten. Hij laat zijn achterkleinzoon weten dat hij niet van plan is te eindigen in een verzorgingstehuis of ziekenhuis. Hij wil baas zijn over zijn eigen leven. Bovendien: zo lang heeft hij niet meer! Opi heeft een plan. En Twan moet hem daarbij helpen. Hij wil op een onbewaakt moment de naburige bergen in trekken om daar te sterven.

Langzaam wint hij het vertrouwen van zijn achterkleinzoon. Het zijn de mannen die samenzweren tegen de takketrutten. Het geheim drukt zwaar op het geweten van Twan en hij besluit een van de takketrutten, zijn tweelingzus, in vertrouwen te nemen. Die geeft zich schoorvoetend gewonnen. Vanaf dat moment spannen de kinderen met hun overgrootvader samen en worden in het geheim voorbereidingen getroffen voor de vlucht.

Zie hier in grote lijnen het verhaal zoals Marjolijn Hof het vertelt in De regels van drie. De titel van het boek verwijst naar een belangrijke regel in Het Grote Survival Handboek dat Twan als een soort van bijbel voortdurend bij zich draagt. Een mens neemt meestal binnen drie seconden een besluit. Daar hangt je leven van af. Tegen beter weten in leest Twan zijn overgrootvader geregeld voor uit het Handboek. Stel je toch eens voor: de tips kunnen hem straks in de zombiebergen, zoals Twan het loerende en onheilspellende gebergte aan de rand van het dorp noemt, mogelijk van pas komen.

Marjolijn Hof bewijst wederom dat ze geweldig kan schrijven. De wijze waarop ze de verschillende verhaalfiguren neerzet is meesterlijk gedaan. Ontroerend is de vriendschap die zich al rap ontwikkelt tussen de kreukelige oude man en de jonge jongen. Mooi ook hoe Hof de onderlinge relaties verder uitdiept. Aanvankelijk mist Twan zijn zus die voor het eerst ongesteld is geworden en daarom een kamer moet delen met haar moeder en oma.

‘Ik miste Linde. Zij en ik begrepen elkaar meestal. Ik zei iets en Linde zei iets en het leek op gooien en vangen, zo snel dat niemand ons kon volgen.’

Prachtig ook zijn de sfeerbeschrijvingen van het IJslandse landschap en het barre klimaat. Vlak voordat opi uit het leven van zijn familie verdwijnt, laat hij de tweeling nog weten:

‘Aan het eind van de regenboog staat een pot met goud. Daar wil iedereen naartoe. Ik doe het op mijn manier. Ik ga niet naar het eind van de regenboog, maar naar het eind van het noorderlicht!’ Waarop Linde fijntjes antwoordt: ‘U denkt zeker dat we alles geloven, (…) We zijn geen kleine kinderen meer. ‘

En daarmee maakt Hof duidelijk dat haar verhaal niet alleen gaat over vriendschap, familie en de dood maar ook over volwassen worden. Afscheid nemen, sterven, het hoort bij het leven. Opi Kas verkiest het te doen op zijn manier. Of zijn keuze het beste is?

‘Hij wil niet gevonden worden,’ laat Twan zijn zus aan het eind van de geschiedenis weten.

‘En ze weten niet op welke berg ze moeten zoeken,' zei Linde.

‘Het barst hier van de bergen.'

Ik zei iets en Linde zei iets en het leek op gooien en vangen.

‘Weet jij wat het beste is?’ vroeg ik.

‘Weet jij het?’ vroeg Linde.

‘Ik denk dat het beste niet bestaat,' zei ik.

Marjolijn Hof op haar best. Met De regels van drie toont zij zich een groot schrijfster met een scherp inzicht.

Een boek met ontegenzeggelijk literaire kwaliteiten.

Zeer de moeite waard voor lezers vanaf tien jaar. Liefst met enige leeservaring.

Hof, M. (2013) De regels van drie. Amsterdam/Antwerpen: Querido. Isbn 978 90 451 1467 7 € 13,50, 120 blz.

Jean-Claude Mourlevat - Jefferson

‘In het land waar dit verhaal zich afspeelt, wonen dieren die rechtop lopen, praten, naar de bibliotheek gaan, verliefd worden, elkaar berichtjes sturen en naar de kapper gaan. Het buurland wordt bewoond door mensen, de intelligentste van alle dieren.’ (p. 5)

Aldus de inleiding op een alleraardigst verhaal van de Fransman Jean-Claude Mourlevat.

Een korte samenvatting

De jonge, sympathieke egel Jefferson ten Bosch van Berckebeek geniet van een zorgeloos leven. Een bezoek aan de kapper – een das - voor de periodieke knipbeurt van zijn kuif zet zijn leven volledig op zijn kop. Aangekomen in kapsalon De Scherpe Schaar vindt hij de kapper languit op de grond. Dood, met een schaar in zijn borst. De enige getuige mevrouw Kristiansen, een hysterische geit, beschuldigt Jefferson van de moord.

In paniek gaat Jefferson er vandoor. Gelukkig kan hij rekenen op de onvoorwaardelijke steun van zijn beste vriend, het varken Gijsbert. Die overtuigt hem om niet bij de pakken neer te gaan zitten. Terwijl de kranten groots uitpakken over de moord op meneer Edgar de das en de politie koortsachtig op zoek is naar de moordenaar duikt Jefferson onder in een hut in een afgelegen hoek van het bos. Via Karolien, leerling-kapster en nichtje van Edgar, trekken de twee vrienden een spoor na dat leidt naar Stedeburg, een stad in het land van de mensen waar Edgar om vooralsnog onduidelijke redenen wekelijks enkele dagen verbleef. In de hoop de echte dader te kunnen ontmaskeren sluiten de twee vrienden zich aan bij een groepsreis naar de mensenstad. Daar aangekomen doen ze na enig speurwerk een gruwelijke ontdekking.

 Dit verhaal heeft werkelijk alles. Het is een boek om helemaal in op te gaan, spannend, origineel, vlot geschreven en doordrenkt met veel humor. De plot is sterk, wensvervullend, maar geeft je als lezer wel stof tot nadenken.

Mourlevat won met Jefferson de Astrid-Lindgren Memorial Prize, een belangrijke prijs voor jeugdliteratuur, ook wel de Nobelprijs voor Kinderliteratuur genoemd. In ons taalgebied werd deze prestigieuze prijs eerder gewonnen door Guus Kuijer en Bart Moeyaert in respectievelijk 20212 en 2019.

Uit het juryrapport: ‘Jean-Claude Mourlevat vernieuwt het traditionele sprookje op briljante wijze, met aandacht voor zowel gruwel als schoonheid… Hij behandelt grote thema’s als liefde, gemis, kwetsbaarheid en vriendschap in een zorgvuldige, maar tegelijk dromerige taal.’

Een absolute aanrader voor jonge leerlingen in de onderbouw, maar zeker ook onweerstaanbaar voor de wat oudere lezers.

 

Mourlevat, J. (2022) Jefferson. Oorspronkelijke titel: Jefferson. Vertaald door Lies Lavrijsen en Els Dumez-Blocken. Amsterdam: Uitgeverij Lannoo nv. Isbn  978 94 014 8496 1 € 16,99, 237 blz.

Jacques Vriens - Strijd om de kathedraal

De vader van Thies is een belangrijk man. Als bouwmeester heeft hij de leiding over de bouw van een kathedraal. De grootvader van Thies had ook al in die functie gewerkt aan dit grootse project dat Trichterbosch straks meer aanzien moet geven. Als Thies eenmaal volwassen is, ligt het voor de hand dat hij het werk van zijn vader voortzet. Maar Thies heeft daar helemaal geen zin in. Hij heeft andere plannen. Hij droomt van een toekomst als toneelspeler, iets wat hij zijn ouders nog niet heeft durven vertellen. Voorlopig volgt hij onderwijs bij de monniken in de plaatselijke abdij, de voornaamste geldschieters. Met tegenzin ondergaat Thies de vernederingen door de strenge broeder Daniël, om daarna weer troost te vinden bij de veel zachtaardiger broeder Wees die de scepter zwaait in de tuinen bij het klooster.

Op een dag ontmoet Thies Mette, een blind meisje. Ze is de dochter van Otto, een weduwnaar, die als sjouwer is aangesteld op de bouwplaats bij de kathedraal. Mette wil alles weten over het bijzondere gebouw en ze vraagt Thies het haar te beschrijven. Aanvankelijk ergert Thies zich aan de opdringerige Mette, maar na verloop van tijd gaat hij haar steeds meer waarderen en hij laat zich zelfs overhalen haar mee te nemen voor een riskante rondleiding op de hoge steigers rond de kathedraal.

Niet iedereen in Trichterbosch is blij met de komst van de kathedraal. De voormalige bewoners van het terrein waarop de kerk verrijst, hebben zich verenigd en aangevoerd door bedelmonnik Mattias wordt er geregeld gedemonstreerd. De protesten verharden zich en het ouderlijk huis van Thies moet op een zeker moment zelfs door de schout en zijn rakkers worden ontzet. Maar ook op de bouwplaats is het onrustig en er vinden sabotageacties plaats met uiteindelijk brand en zelfs een dodelijk ongeluk tot gevolg. De vader van Mette komt om het leven. Mette wordt overgebracht naar haar tante Rennewief die als hoerenmadame een herberg bestiert, even buiten de poorten van de stad. Zij deinst er zelfs niet voor terug haar jonge nichtje in te zetten als prostituee. Rennewief heeft daarbij echter niet gerekend op Thies, die zijn vriendin niet is vergeten. Dat betekent wel dat Thies zich de toorn van zijn vader op zijn hals moet halen.

Jacques Vriens, voormalig kinderboekenambassadeur (2013 – 2015), is een groot verteller die kan terugblikken op een tot nog toe succesvolle loopbaan als schrijver. Hij schreef talloze verhalen, vooral voor kinderen die op de basisschool zitten. Dat is niet vreemd wanneer je bedenkt dat Vriens jarenlang zelf werkzaam was als onderwijzer. Heel bekend zijn diens verhalen Achtstegroepers huilen niet (1999) en Oorlogsgeheimen (2007), beide verfilmd en ook bekend van de bewerkingen voor het theater. Strijd om de kathedraal verscheen eerder in 2012 bij dezelfde uitgever Van Holkema & Warendorf. Ook dit verhaal is weer bewerkt tot een theaterproductie. Op het moment van schrijven zijn de voorbereidingen in volle gang voor een groot theaterspektakel in Den Bosch in de open lucht waarbij het publiek zich letterlijk kan onderdompelen in de middeleeuwen.

De geschiedenis speelt zich af in de zomer van het jaar 1422. Alleen voor het laatste hoofdstuk maken we een tijdsprong en vernemen we hoe het de inmiddels volwassen geworden hoofdpersonen, Mette en Thies, dertig jaar later vergaat.

 Het taalgebruik van Vriens is vlot, beeldend en voor grote groepen leerlingen toegankelijk. Hier ligt meteen ook de grootste verdienste van het boek. Het verleden komt op een aansprekende manier tot leven en tussen de regels door komt de lezer in deze spannende jeugdroman veel aan de weet over het dagelijks leven van onze voorouders in de vijftiende eeuw. Daarnaast krijgen we een aardig beeld van de bouw van een kathedraal. Voorin het boek vinden we daartoe een schets van een dwarsdoorsnede van een kathedraal, door de hoofdpersoon qua vorm ook wel vergeleken met het lijf van een reus.

Een mooi, ontroerend verhaal over vriendschap en volwassen worden dat veel brugklassers zal bekoren.

Vriens, J. (2012, 2022) Strijd om de kathedraal. Amsterdam: Van Holkema & Warendorf,  imprint van Uitgeverij Unieboek | Het Spectrum. Isbn  978 90 003 8117 3  € 12,99, 192 blz.