Robin Raven - De lotus en de waringinboom

Een innerlijke tweestrijd

Robin Raven (1962) heeft de smaak te pakken. In een gestaag tempo bouwt hij aan een authentiek oeuvre waarin hij zijn roots niet verloochent. In De lotus en de waringinboom neemt hij de lezer mee naar het land van zijn Indische ouders in het jaar 1948.

Jaap Klein (12) reist met zijn moeder zijn vader achterna naar Java. Jaaps vader heeft daar een belangrijke baan op een suikerplantage. En ook al heeft Soekarno drie jaar eerder de onafhankelijkheid uitgeroepen, Indonesië is volgens de heer Klein nog steeds Nederlands-Indië.

Jaap is onder de indruk. De natuur, de cultuur, het eten … Tegelijkertijd gebeuren er dingen die hij niet begrijpt. Hij is beland in een samenleving waarin ongelijkheid vanzelfsprekend is. Een klassenstelsel met de blanke man aan de top die weigert de koloniale macht uit handen te geven. Onderaan de maatschappelijke ladder bungelt het Indonesische werkvolk. Daartussen laveren behoedzaam de Indo’s, mensen van gemengde afkomst. Zoals Gus, zoon van een Indonesische moeder. Hoewel Jaap niet met hem mag omgaan, wordt Gus zijn beste vriend.

Door de ogen van Jaap voel je zijn twijfels groeien en de spanning toenemen. Jaap wordt ook nog eens verliefd op een prachtig Indonesisch meisje dat woont in de kampong. Hun bijna mystieke ontmoetingen bij de magische waringinboom, de boom met de hangende luchtwortels en de glanzende bladeren, brengen Jaap in een innerlijke tweestrijd. Gevoed ook door de verhalen van de plantagearts, meneer Quist, verruimt zijn blik, groeit het besef dat er meer is dan de rationele, koloniale en gewelddadige wereld van zijn vader.

 

We kennen Robin Raven als een begaafd verteller. Maar dit verhaal is echt next level. Werkelijk alles klopt in deze gelaagde geschiedenis. Een fascinerende jeugdroman waarin de schrijver zonder belerend over te komen onze koloniale geschiedenis op fenomenale wijze invoelbaar maakt door de ogen van een kind. Echt grote klasse!

Voor lezers van twaalf jaar en ouder.

Raven, R. (2026). De lotus en de waringinboom. Rotterdam: Uitgeverij Lemniscaat b.v. Isbn 978 90 477 1857 4 € 15,99, 261 blz.

Kim Bekkers - Hongertocht

Kind-zijn in oorlog

‘Ik trap zo hard als ik kan en ga met een noodvaart op de brug af. (…)De Duitse soldaat buldert een waarschuwing. Ik negeer hem. (…) Het geluid van een geweer dat wordt geladen echoot over de brug.’ (p. 84)

Het is 1944 en Nederland wordt bezet door het Duitse leger. In dit vierde oorlogsjaar hebben de bewoners van Rotterdam het heel zwaar. Aan alles is een gebrek. Brandstof, medicijnen, voedsel ... De mannen zijn verdwenen. Ondergedoken, in het leger of te werk gesteld. Hun familieleden proberen te overleven. Het is half december en het is ijzig koud.

Tonnie (14) besluit dat het zo niet langer kan. Zij is de enige uit het gezin die op hongertocht kan gaan. Een gevaarlijke fietstocht naar het platteland om eten te vinden voor haar familie. Helemaal alleen gaat ze op weg in een ijskoude wereld waarin ze niemand kan vertrouwen. Op haar fiets zonder banden.

Aanvankelijk wordt ze vergezeld door haar oudere nicht Didi, maar die haakt af zodra blijkt dat de tocht heel gevaarlijk is.

We volgen Tonnie gedurende haar eenzame reis over het platteland waar ze mensen ontmoet die haar lang niet allemaal vriendelijk gezind zijn. Maar er zijn er ook die haar helpen aan eten en een slaapplaats. Onbedoeld helpt ze mannen van het verzet die schuilen in een boerderij waar Tonnie de nacht doorbrengt in een stal tussen de koeien en kippen.

De tocht om eten te vinden voor haar familie valt Tonnie zwaar. Ze heeft zich voorgenomen voor Kerst weer thuis te zijn. Hongerig, bang en uitgeput ploetert ze voort, gedreven door de gedachten aan de mensen die haar dierbaar zijn.

Hongertocht is gebaseerd op de herinneringen van de grootmoeder van de schrijfster van het verhaal, Kim Bekkers. Haar oma maakte destijds als kind alle bombardementen van dichtbij mee en leed tijdens de zogeheten hongerwinter van ‘44/’45 intense honger. Dat dreef haar zoals zovele Nederlanders tot het eten van tulpenbollen, het bedelen om aardappelschillen en het maken van meerdere hongertochten. De gaten vulde ze naar eer en geweten in, rekening houdende met het karakter van haar oma Tonnie en de tijd waarin zij opgroeide.

 

En zo werd Hongertocht een prachtig document dat op een indringende manier de mentale veerkracht toont van een jong meisje in oorlogstijd. Geen heroïsch avontuur, maar een bittere strijd om te overleven. De schrijfster laat zien hoe jonge mensen in een oorlogssituatie buitengewone moed kunnen tonen, maar wel ten koste van hun kindertijd. Een verantwoordelijkheid vele malen te groot voor een veertienjarige.

 

Hongertocht is het debuut van Kim Bekkers (1990) en zet lezers aan het denken, maakt het leed van gewone mensen in oorlogstijd tastbaar. Het is wrang dat de historische gebeurtenissen met alle gewapende conflicten vandaag de dag weer uiterst actueel zijn. Het doet je beseffen dat onze vrijheid niet vanzelfsprekend is.

 

Een hartverscheurend, realistisch verhaal dat indruk maakt en de lezer (twaalf jaar en ouder) niet onberoerd laat.

Bekkers, K. (2026). Hongertocht. Amsterdam: Uitgeverij Leopold. Isbn 978 90 258 8955 5 € 16,99, 103 blz.

Aline Sax - Wat ons nog rest

Aline Sax (Antwerpen, 1984) schreef drie jaar geleden Wat ons nog rest, een moreel gelaagde jeugdroman over de Tweede Wereldoorlog.

De schrijfster won met het boek in 2025 de Boon literatuurprijs, een belangrijke Vlaamse prijs voor de beste Nederlandstalige boeken. Ik citeer uit het juryrapport:

‘Aline Sax geeft een indringende impressie van Berlijn in de schemering van de Tweede Wereldoorlog, bekeken vanuit het perspectief van de verliezers: dat hebben we in de jeugdliteratuur nog niet vaak gezien. En geschreven in free verse bovendien: ook dat is vrij uniek in de Nederlandstalige jeugdliteratuur. Een roman waarin wreedheid niet uit de weg wordt gegaan, maar waarin veerkracht en een authentieke stem de boventoon voeren.’

Sax situeerde haar verhaal in Berlijn, april 1945. Alle hoop lijkt verloren. De Russen staan op het punt om de Duitse hoofdstad binnen te vallen. In de ruïnes van de stad probeert Henrike, een zeventienjarig meisje, te overleven, samen met haar moeder, haar jongere broer en de buren die zich met hen in de kelder verschanst hebben. De gevechten komen elke dag dichterbij. Tot het front over hun wijk rolt. De straten kleuren rood en de Russen worden heer en meester. Ze pakken de bezittingen van de burgers af en vergrijpen  zich aan de vrouwen. Ook Henrike wordt slachtoffer van een groepsverkrachting.

Sax’ poëtisch taalgebruik heeft een grote zeggingskracht waarbij de schrijfster de kunst van het weglaten verstaat. Het zijn vooral de dingen die niet gezegd worden, die komen keihard binnen.

De hoofdpersoon vertelt over alle ellende, maar maakt de lezer boven alles bewust van haar eigen ongerustheid, haar radeloosheid en de tergende onzekerheid over alles wat nog komen gaat. Vluchten is zinloos.

Ik heb niet gedroomd

En dat is een zeldzaam geluk.

Droomloos slapen,

Zonder schreeuwend

De anderen te wekken.

Uit de gedroomde nachtmerrie,

De echte in. (p. 22)

De uitgever besloot tot een heruitgave van deze tragische geschiedenis, een luxe editie met kleur op snee, soft touch afwerking, spotvernis, een leeslintje, een katern met foto’s en een interview met de auteur. Voor wie het boek nog niet kent, is deze vernieuwde uitgave een uitgelezen kans om alsnog kennis te maken met deze beklemmende ode aan de kracht en de moed van vrouwen gedurende de allesverwoestende laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog.

Aline Sax studeerde geschiedenis en heeft een fascinatie voor het verleden. Ze hoopt dat Wat ons nog rest een oproep mag zijn om te blijven ijveren voor een wereld waarin geen plaats meer is voor oorlog.

Wat mij betreft een absolute aanrader voor geoefende lezers vanaf leerjaar drie.

Sax, A. (2026) Wat ons nog rest. Antwerpen: Salto/Standaard Uitgeverij nv. Luxe editie Isbn 978 90 022 8722 0 € 19,99. Gewone editie 978 90 022 786 17€ 16,99, 264 blz.

Chantal Traas - Gesnapt!

Uitgeverij Kluitman Alkmaar scoort met de ‘Kluitman-novelles’. Het zijn verhalen, die qua omvang, taalgebruik en onderwerp de moeite waard zijn voor jongeren van veertien jaar en ouder. Zeker ook voor degenen die gewoonlijk wat lastiger zijn te motiveren tot het lezen van een boek. De reeks breidt voortdurend uit en telt op het moment van schrijven 35 delen. Onder de makers vinden we ervaren schrijvers als Khalid Boudou en Marlies Slegers. Maar er zijn ook minder bekende namen. Zoals die van Chantal Traas.

Als de online verleiding te groot is

Chantal Traas (1986) is docent Nederlands en zorgcoördinator op een middelbare school. Gesnapt! is haar debuut. Ze richt zich op een onderwerp dat in de jeugdliteratuur vooralsnog onderbelicht bleef, namelijk de impact van online porno en de bijbehorende schaamte, druk en sociale gevolgen.

Het verhaal volgt Ties, een zestienjarige havoleerling die voor het oog alles op orde heeft. Hij is populair, sportief en hij begint te daten met Isa, het leukste meisje van school. Zijn mobiele telefoon is heel belangrijk. Niet alleen voor de contacten met zijn vrienden, maar met name vanwege zijn pornoverslaving. Ties raakt in de ban van alle uitingen van extreem seksueel contact die hij online tegenkomt. Wanneer hij wordt betrapt en er van hem een filmpje wordt verspreid, stort zijn zorgvuldig opgebouwde imago ineen.

Traas hoopt met haar boek een gesprek op gang te brengen en koos bewust voor een welgesteld gezin uit Haarlem. Als docente op het Kennemer Lyceum in Overveen kent ze de stad goed. Bovendien hoopt ze duidelijk te maken dat de door haar beschreven problematiek voorkomt in alle lagen van de bevolking. De ouders van Ties zijn als huisarts en lifestyle coach nogal druk met hun carrière en ze geven hun zoon veel vrijheid met alle gevolgen van dien.

Gesnapt! is een geslaagd verhaal waarin Traas laat zien het schrijven in de vingers te hebben. De dialogen zijn vlot geschreven, het onderwerp maakt indruk en de directe manier van vertellen zal menig jongere aanspreken.

Traas, C. (2025). Gesnapt! Alkmaar: Uitgeverij Kluitman B.V. Isbn 978 90 206 5432 5 € 14,99, 160 blz.

Louisa Reid - Vandaag vecht ik terug

In Utrecht werden dit najaar de winnaars bekend gemaakt van het Beste Boek voor Jongeren 2025 tijdens het Boekfest van IFU (International Literature Festival Utrecht). Maren Stoffels won in de categorie Nederlandstalig met het aangrijpende Nog 27 dagen leven (Leopold, 2024). Maren slaagt erin de lezer diep te ontroeren met haar verhaal over de ongeneeslijke zieke Lissa. Een verhaal dat volgens de vakjury, ondanks de heftige problematiek, licht en levenslustig aanvoelt. Een uitgebreide bespreking is terug te vinden in mijn blog.

In de categorie Vertaald eindigde Vandaag vecht ik terug van de Britse schrijfster Louisa Reid op de eerste plaats.

Ik word het meisje

dat opstaat

uit de modder

uit de goot

uit de stilte

uit de leegte die voor mij is uitgehakt.

 

ik ben een meisje

en ik bepaal zelf mijn lot.

Lily (16) leeft in twee totaal verschillende werelden. Op school waar ze vanwege haar gewicht het mikpunt is van spotternijen en waar ze genadeloos wordt gepest. En thuis bij haar ouders. Een warme en veilige omgeving, maar wel een plek vol uitdagingen omdat haar moeder Bernadette lijdt aan obesitas en het huis niet verlaat.

Wanneer de pestkoppen te ver gaan, besluit Lily’s vader dat het tijd is om terug te vechten. Door zijn dochter te leren boksen, laat hij haar zien wat ze waard is. Langzaam maar zeker ontwikkelt Lily meer zelfvertrouwen, verhoogt zij haar eigenwaarde en leert ze haar grenzen aan te geven. Lily durft zelfs toe te geven aan de gevoelens die ze heeft voor Rosie, een meisje dat ze leert kennen in de boksschool.

Vandaag vecht ik terug is een poëtische versroman. De compositie maakt een hechte, doortimmerde indruk. Met haar krachtige stijl en haar trefzekere observaties maakt de schrijfster de innerlijke strijd van de hoofdpersoon tastbaar en laat ze zien hoe moeilijk, pijnlijk en eenzaam dat proces is. De ontwikkeling die Lily doormaakt wordt door Reid knap beschreven, werkt in alle opzichten louterend en voelt in het slot als een absolute bevrijding.

Een wonderschoon verhaal dat – om het juryrapport aan te halen – ‘niet alleen van waarde is voor de literatuur, maar ook een blijvende impact kan hebben op jongeren en hun leven.’  Voor 14 jaar en ouder.

Reid, L. (2024). Vandaag vecht ik terug. Oorspronkelijke titel: Gloves Off. Vertaling uit het Engels door Merel Leene. Amsterdam: Blossom Books b.v. Isbn 978 94 634 9508 0 € 17,99, 320 blz.

Wilma Geldof - Het meisje dat er niet mocht zijn

We zijn meer dan ons verleden

Nieuw werk van Wilma Geldof (Alphen aan de Rijn, 1962). Ze schreef Het meisje dat er niet mocht zijn. Wilma won de Thea Beckmanprijs in 2015 met Elke dag een druppel gif, een jeugdroman over een jongen uit een NSB-gezin. Op mijn blog staat de bespreking van nog een derde oorlogsverhaal van Wilma Geldof, Het meisje met de vlechtjes (2018), gebaseerd op het waargebeurde verzetsverhaal van Nederlands jongste verzetsmeisje Freddie Oversteegen.

In Het meisje dat er niet mocht zijn neemt de schrijfster de lezer mee naar 1961, het jaar dat het Eichmann-proces loopt. De zestienjarige Ditte de Leeuw moet een schoolopdracht maken over de Tweede Wereldoorlog. Ze wordt gekoppeld aan een nieuw meisje in de klas, de Joodse Rivka, die in de oorlog vele familieleden verloor. Ditte weet vrijwel niets over het oorlogsverleden van haar moeder, Nora. Ze weet zelfs niet wie haar biologische vader is. Omdat haar moeder weigert iets te vertellen, gaat Ditte zelf op onderzoek uit. Het blijkt dat haar vader een Duitse soldaat was, die vanaf november 1944 werkzaam was in het beruchte concentratiekamp in Sachsenhausen. Deze ontdekking heeft grote gevolgen en brengt Ditte in gewetensnood. Kan zij nog wel bevriend blijven met Rivka? En wat betekent deze ontdekking voor haarzelf als dochter van een nazi? Is het terecht dat klasgenoten haar uitschelden voor moffenkind, zoals destijds ook haar moeder als moffenhoer werd kaalgeschoren in het openbaar?

Ik leef, maar anderhalf miljoen Joodse kinderen zijn vermoord. (…) Ben ik een slecht mens als ik om mezelf huil? Is het oneerlijk als ik om mezelf grien en niet om die anderhalf miljoen kinderen? Ben ik sowieso slecht omdat ik een moffenkind ben? (p.228)

Ditte spoort haar vader op en zoekt contact met hem. Wanneer Ditte tijdens de diploma-uitreiking op haar middelbare school de microfoon in handen krijgt, richt ze zich eerst aarzelend en dan zelfverzekerd tot alle aanwezigen.

We zijn allemaal meer dan ons verleden. (…) Wie mij aankijkt op de keuzes of daden van mijn ouders is zelf geen haar beter. (…) Ik bén geen schande. (p. 379)

Het meisje dat er niet mocht zijn is een knap geconstrueerde YA-roman waarin Geldof geregeld wisselt van perspectief. Er zijn de fragmenten waarin het vertelperspectief ligt bij de ik-figuur Ditte. Daarnaast zijn er de tijdsprongen naar de oorlogsjaren 1943 – 1945 waar gekozen is voor het personale perspectief met Nora in de hoofdrol.

Een uitermate boeiend boek, geschreven in die kenmerkende krachtige stijl van Geldof over familie, liefde en uitsluiting en de moed die nodig is om het verleden onder ogen te zien.

Weer zo'n fascinerende Young-Adult van Luitingh-Sijthoff, de uitgever in Amsterdam, die zich al enige tijd onderscheidt in de uitgave van boeiende kwaliteitsverhalen.

Geldof, W. (2025). Het meisje dat er niet mocht zijn. Luitingh-Sijthoff. Isbn 978 90 210 5353 0 € 19,99, 398 blz.

Megan Lally - Niet mijn naam

Niet mijn naam is het verrassende debuut van de Amerikaanse Megan Lally. Het boek was in het geboorteland van de schrijfster een New York Times-bestseller en is sinds kort ook beschikbaar in het Nederlands. Dat is goed nieuws, want dit bloedstollende verhaal grijpt je al direct in het eerste hoofdstuk bij de strot en laat je vervolgens, 376 pagina’s lang, niet meer los.

Een vooralsnog onbekend meisje wordt in het donker, onder het bloed, wakker langs de kant van de weg. Ze heeft werkelijk geen idee wat er is gebeurd, heeft totaal geen herinneringen. Ze weet zelfs haar naam niet, herinnert zich niet wie ze is! Ze wordt opgemerkt door een surveillerende politiewagen en de dienstdoende agent neemt haar mee naar het bureau. Daar wordt ze verzorgd aan haar verwondingen en ondervraagd. De herinneringen echter blijven weg en het helpt niet dat ze geen persoonlijke bezittingen op het lijf draagt, zoals een identiteitsbewijs. Het goede nieuws is dat zich al rap een man meldt, die beweert haar vader te zijn. Deze Wayne Boone toont kinderfoto’s waarop Mary – zo zou ze heten – zichzelf herkent. De onbekende lijkt haar vader te zijn.

Tegelijkertijd maken we kennis met een zekere Drew die door de politie wordt verdacht van betrokkenheid bij de mysterieuze verdwijning van zijn 17-jarige vriendin Lola. Drew besluit uit pure frustratie zelf op zoek te gaan.

Beurtelings ligt het perspectief bij Mary en Drew. Stukje bij beetje komen er bij Mary flarden van herinneringen terug die niet kloppen met de verhalen van de vermeende vader. En in de fragmenten waarin het perspectief ligt bij Drew voel je als lezer dat er meer is, maar houdt de schrijfster essentiële informatie knap verborgen. Vakkundig bouwt ze de spanning op. De dreiging neemt toe, wordt bijna tastbaar totdat het slot je uiteindelijk naar adem doet happen!

Wedden dat we in de toekomst meer van deze schrijfster gaan horen?

Lally, M. (2025). Niet mijn naam. Oorspronkelijke titel: Not my Name. Vertaling uit het Engels door Sandra C. Heffels. Utrecht: Uitgeverij De Fontein. Isbn 978 90 261 7583 1 € 19,99, 376 blz.

Suzanne Wouda - Futuria

Een gruwelijk experiment

‘Libby kijkt de vrouw onderzoekend aan, want dat laatste adem uitblazen laat vast niet lang meer op zich wachten. Attentie: om middernacht zal madame de Bettancour haar laatste adem uitblazen. Komt dat zien, komt dat zien! Kaartjes voor de eerste rang zijn nu verkrijgbaar. Ook zijn er extra voordelige staanplaatsen. Wees er snel bij, want op is op en dood is dood.’ (p. 89)

Dit citaat komt uit Futuria, een fantasievolle griezelvertelling van Suzanne Wouda. Het is een knap geconstrueerde geschiedenis die je vanaf de eerste bladzijde bij de strot grijpt.

In een nieuwsgierig makende proloog lezen we hoe Johannes, een jutter, in 1887 het strand bezaaid aantreft met brokstukken en de stoffelijke resten van opvarenden van de vergane Katharina. Niet veel later bevalt zijn vrouw van een tweeling, een jongen en een meisje. Vervolgens maakt Wouda een tijdsprong van vijftien jaar en maken we kennis met Kraai, een van de hoofdpersonen in het verhaal. Hij en Achilles zijn gezworen vijanden. Maar als hun bendes plotseling worden opgepakt en afgevoerd door mannen in het zwart, moeten ze wel samenwerken om hun kameraden te redden. Die zijn naar het eiland Futuria gebracht, waar behalve een chic pretpark ook een oude gevangenis is en een groot huis. In dat huis woont Libby. Haar vader is dokter Gold, wetenschapper en eigenaar van Futuria.

Op de avond voor Halloween nodigt Gold de rijksten van de stad uit voor een bezoek aan de oude gevangenis. Daar heeft hij een geheim laboratorium en een griezelige carrousel laten bouwen. Libby ontdekt dat haar vader met een bijzonder, maar gruwelijk experiment bezig is. En dat zij een kant moet kiezen. Die van haar vader, of die van Kraai en Achilles … . 

Door de bijzondere sfeer zullen lezers niet snel afhaken. Er gebeurt veel en dit onderhoudende boek is dan ook heel geschikt voor jongeren die houden van spannende verhalen.

 

Suzanne Wouda (Kaatsheuvel, 1974) is een getalenteerd schrijfster die een voorkeur heeft voor het schrijven van historische en pakkende verhalen. Ze schrijft voor jongeren en volwassenen. Voor haar jeugdboek Sabel ontving ze in 2018 de Zilveren Griffel.

Wouda, S. (2024) Futuria. Amsterdam: Uitgeverij Leopold. Isbn 978 90 216 8577 9 € 18,99, 280 blz.

Nadine Swagerman - De helft van mij

 

De Alkmaarse uitgever Kluitman lanceerde deze zomer de lijn ‘Jij doet ertoe’. In deze serie verschijnen boeken met belangrijke maatschappelijke en sociale thema’s, bedoeld voor diverse leeftijden. De boeken zijn te herkennen aan een eigen logo en bij elk boek zal er een lesbrief te downloaden zijn via de website van de uitgever.

De eerst verschenen titel in de reeks is de Young Adult-roman De helft van mij van Nadine Swagerman.

Verwarrende gevoelens
Sara woont samen met haar vader en hond Spot in een klein dorp waar nooit iets gebeurt. Als Sara voor school een opdracht krijgt die haar dwingt te kijken naar het verlies van haar moeder en de leegte die zij heeft achtergelaten, wordt haar zorgvuldig opgebouwde alles-gaat-oké-houding volledig overhoopgegooid.

Sara komt terecht in een draaikolk van vragen, gemis, verdriet en woede. Ze voelt zich alleen en totaal onbegrepen. Er is één iemand door wie ze zich wel gezien voelt: Jen. Maar wat moet ze met al die verwarrende gevoelens die omhoogkomen?

De helft van mij is een boeiend verhaal over het ontdekken van je innerlijk. Het is ook een geschiedenis over vriendschap, liefde en verlies. Swagerman geeft een goed uitgewerkt portret van de nog jonge hoofdpersoon die moet zien te dealen met het verlies van haar moeder en tegelijkertijd geconfronteerd wordt met de best wel complexe gevoelens die ze heeft voor Jen, een vriendin die ze ooit kende van de basisschool en die na een verhuizing plotsklaps terugkeert in haar leven. Zonder valse emoties werkt de schrijfster geleidelijk toe naar een voorspelbaar, maar passend en wensvervullend slot. Wat mij betreft een geslaagd boek, zeker ook  voor jongeren die worstelen met hun identiteit.

Nadine Swagerman
Nadine Swagerman (Medemblik, 1989) droomde er als zevenjarig meisje al van om schrijfster te worden. Ze stond in de finale van twee schrijfwedstrijden en in 2018 kwam haar droom uit toen haar debuut Eén waarheid bij uitgeverij Kluitman verscheen. Met dit boek heeft ze de Jonge Jury Debuutprijs 2019 gewonnen.

Haar andere boeken zijn Maar ik ben jou niet (2020), Aan de andere kant van geluk (2022) en Wat we niet zeggen (2022), eveneens bij Kluitman verschenen.

Swagerman, N. (2024) De helft van mij. Alkmaar: Kluitman b.v. Isbn 978 90 206 5261 1 € 18,99, 300 blz.

Buddy Tegenbosch - Jimi Fender Johnson

Op 12 juni vond in Tivoli Vredenburg in Utrecht het jaarlijkse festijn plaats rond de uitreiking van de Prijs van de jonge Jury, een initiatief van Stichting Lezen en Passionate Bulkboek. Deze prijs wordt sinds 1998 jaarlijks toegekend aan het beste in het Nederlands verschenen jeugdboek in de leeftijdscategorie 12  tot en met 15 jaar. Vanaf  2017 komen alleen nog oorspronkelijk Nederlandstalige boeken voor de prijs in aanmerking.  De winnende schrijvers ervaren de prijs als de ultieme erkenning voor hun werk, omdat het de jongeren zelf zijn die stemmen op het boek dat zij het meest waarderen. Zij kiezen uit een groslijst, een overzicht van alle boeken die in het voorafgaande  jaar verschenen. Buddy Tegenbosch kreeg de meeste stemmen en dus won hij. Dat deed hij voor de tweede keer. Vier jaar eerder won hij met Match (Van Goor, 2019), een jeugdroman over een topsporter die voor een lastige keuze komt te staan. Nu streek hij de hoogste eer op met Jimi Fender Johnson.

Sprong in de tijd

Hoofdpersoon Jimi is in werkelijkheid Lucy, geboren als meisje. Hij heeft duidelijk iets met muziek, getuige ook de verwijzingen in zijn naam naar Jimi Hendrix en Fender, diens gitaar. Johnson is de naam van zijn overleden vader.

Al in het eerste hoofdstuk stijgt de spanning ten top, trekt de schrijver je in het verhaal.  Jimi heeft na afloop van de repetitie van zijn band een ontmoeting met een geheimzinnige vrouw. Zij raadt hem aan vooral niet de trap te beklimmen in een aangrenzende onbekende ruimte. Jimi negeert de waarschuwing. De trap blijkt een soort van poort naar het verleden. Hij belandt in het New York van 10 september 2001. Om weer terug te keren naar het heden moet Jimi een persoonlijke en intense opdracht vervullen. Met behulp van muzikale aanwijzingen en een onverwachte bondgenoot in de vorm van de kleurrijke Mateo ontdekt Jimi wat hem te doen staat. Zijn opdracht brengt hem naar de bovenste verdieping van het WTC. Het is de ochtend van 11 september. Lukt het Jimi zijn taak te volbrengen? En slaagt hij erin de wolkenkrabber op tijd te verlaten?

Jimi Fender Johnson is een uiterst onderhoudend en spannend fantasieverhaal waarin niet alleen de transitie van de hoofdpersoon een thema is, maar waarin ook muziek en de dramatische historische gebeurtenissen rond de terroristische aanslagen op het World Trade Center een rol spelen. De liefde voor muziek heeft Jimi geërfd van zijn vader. Achterin de roman staat ‘papa’s playlist’, een overzicht van alle nummers die in het verhaal voorkomen. Fragmenten van de Engelse songteksten brengen Jimi stap voor stap verder in het volbrengen van zijn opdracht.

Buddy Tegenbosch
Buddy Tegenbosch (Eindhoven, 1975) staat bekend  om zijn toegankelijke en herkenbare verhalen voor jongeren. In zijn werk behandelt hij actuele en relevante thema’s en hij daagt zijn lezers uit over die onderwerpen na te denken. Naast zijn schrijverschap is hij piloot en zijn werk vormt een duidelijke en dankbare  inspiratiebron voor zijn reislustige verhalen.

Behalve de Jonge Jury-trofee ontving Tegenbosch ook een boektrailer van Jimi Fender Johnson, gemaakt door Boek van Nederlands én het Jonge Jury Boekgenootschap. Die is te vinden op YouTube: de boektrailer

Op de website van de Jonge Jury staat de link naar een verslag, een zogeheten aftermovie van de dag van de Jonge Jury 2024: de aftermovie

Goed om  te weten: in 2025 bestaat de Jonge Jury een kwart eeuw en dat wordt gevierd. Tijdens dit jubileumjaar wordt de schatkist aan lesmateriaal geopend en kunnen docenten hun leerlingen kennis laten maken met de leukste leestips van de afgelopen 25 jaar. De jubileumeditie van de Dag van de Jonge Jury 2025 vindt plaats op dinsdag 27 mei 2025 in de Doelen in Rotterdam.

Tegenbosch, B. (2023) Jimi Fender Johnson. Amsterdam: Uitgeverij Unieboek. Isbn 978 90 003 8832 5 € 18,99, 256 blz.

Girlpower

Verhalen over assertieve, krachtige tienermeiden

Teksten, aangeboden door leesbevorderingscampagnes als De Nationale Voorleesdagen, Geef een (prenten)boek cadeau en het (prentenboek van het) Kinderboekenweekgeschenk schieten tekort als het gaat om een diverse en inclusieve representatie van de meest belangrijke verhaalfiguren. Blanke jongens en mannelijke dieren domineren. Het zijn de bevindingen van Marie-José Klaver in een artikel in Neerlandistiek, online tijdschrift voor taal-en letterkunde. *

Is dit een probleem? Klaver vindt van wel.

‘Verhalen dienen als spiegel van de kinderwereld, waardoor kinderen via identificatie kunnen verkennen en verwerken wat hen dagelijks overkomt (…). Wie zichzelf bijna nooit tegenkomt in teksten, kan gaan denken dat hij of zij er niet toe doet in de samenleving (Bishop, 1990).’

Ook na de basisschool is het volgens Klaver slecht gesteld met een aanbod van zelfbewuste, sterke meisjes. 

‘De winnende jeugdromans van de Jonge Jury, gericht op de onderbouw van het voortgezet onderwijs, wemelen van de zwakke meisjes en seksistische stereotypen.’

De auteur besluit haar artikel met de constatering dat er volop kinder- en jeugdboeken zijn met vrouwelijke hoofdpersonen.

‘Maar ze vallen blijkbaar buiten het blikveld van de mensen die verantwoordelijk zijn voor leesbevordering en curriculair lezen binnen het onderwijs. Daar is de jongen universeel.’

Het is duidelijk. Tijd voor girlpower! Hierna een selectie van recent verschenen verhalen met een absolute hoofdrol voor assertieve en krachtige tienermeiden. Zes boeken zijn van eigen bodem, een werd vertaald uit het Engels. Ze zijn zonder uitzondering heel geschikt voor lezers in de onderbouw.

 

Patina

Patina, roepnaam Patty, is niet zoals de andere meiden uit haar klas. Haar vader is overleden en haar moeder heeft suikerziekte. Ze woont met haar zusje bij hun peetouders en ze moet wennen aan een nieuwe, elitaire school. Maar Patty heeft een groot talent: ze kan heel hard rennen. Ze komt in een hardloopteam waar het niveau behoorlijk hoog ligt. Als de druk stijgt, raakt Patty steeds vaker gefrustreerd. De coach echter wil geen slechte verliezer in zijn team hebben. En nu wil hij dat Patty gaat rennen in een estafette waar ze goed moet leren samenwerken. Hoe gaat ze dat in hemelsnaam doen?

Een nieuw boek van Zilveren griffel-winnaar Jason Reynolds over vertrouwen op jezelf en anderen. Hij draagt het verhaal op aan al diegenen die het stokje te jong moesten overnemen, maar het gelukkig niet alleen hoefden te doen.

Eerder verscheen van Reynolds Ghost (2022) dat zich afspeelt in dezelfde hardloopomgeving.

Struikmeisje

Iedereen heeft wel een reden waarom hij doet zoals hij doet. Bij Erie is die reden een stoornis. Tenminste dat zegt haar therapeut. Erie haat dat woord. Het klinkt alsof je gestoord bent. Nu gaat ze niet meer naar school, want in haar veilige huis midden in het bos zijn geen klasgenoten, geen prikkels, geen stress en dus ook geen stoornis. Probleem opgelost! Erie besluit zelf te onderzoeken waarom mensen doen wat ze doen. En de perfecte plek daarvoor is De Vliegenzwam, een huisjespark in het bos. Daar bespiedt ze haar omgeving vanuit het struikgewas. En daar ontdekt ze Bas. Wat doet hij in het bos in zijn rolstoel? Waarom doet hij zo aardig? Net als Erie denkt dat ze de antwoorden heeft, blijkt Bas een heel andere reden te hebben. Een die haar leven geheel op zijn kop zet.

Een mooi toegankelijk verhaal over vriendschap, anders zijn en diversiteit van een getalenteerd schrijfster die we ook kennen als stripscenarioschrijfster voor Donald Duck en Okki.

 

Andersom

Anna is zestien en blindgeboren. Samen met haar hartsvriendin Inti doet ze mee aan de auditie voor Antigone, een theaterproductie gespeeld door jongeren.

Inti is enorm jaloers als Anna wordt uitgekozen en zij niet. Ze is ervan overtuigd dat Anna haar selectie alleen heeft te danken aan het feit dat ze blind is, net als een van de personages in het stuk. 

Het wordt een heftige periode voor Anna: ze heeft ruzie met haar beste vriendin, de toneelrepetities zijn intens en ze wordt verliefd.

Een levendige young adult met humor, waarin jongeren met vallen en opstaan een toneelvoorstelling op poten zetten.

 

De C is voor Celia

De zestienjarige Celia helpt flink mee in het huishouden. Dat kan ook niet anders met twaalf broers en zussen. Maar vanaf het moment dat hun gezin wordt gevolgd voor een realityserie komen alle verhoudingen binnen het gezin op scherp te staan. Het lijkt alsof er bepaalde rollen voor hen geschreven zijn. Is het de realiteit die de makers vast willen leggen?

Of steekt het misschien toch iets anders in elkaar?

In De C is voor Celia schetst debuterend auteur Heleen Blesgraaf een treffend beeld van een meisje dat moeite doet haar eigen plek en stem te vinden in een omgeving die daarvoor eigenlijk weinig ruimte biedt.

 

Atta

Atta is een eigenwijs Mengelmeisje. Ze heeft er genoeg van om met de vrouwen en kinderen bessen te verzamelen. Ze wil op jacht dus sluit ze achter de mannen en jongens aan.

Maar haar avontuur krijgt een andere wending dan ze verwacht als ze oog in oog komt te staan met een woedende mammoet. Op de vlucht raakt Atta de weg kwijt en belandt ze bij een Neandervolk. 

Ze wordt warm ontvangen door de vrouw die de stam leidt. Iets té warm zelfs. Het lijkt wel of die haar niet meer wil laten gaan!

Atta is een kind, prachtig impulsief en nieuwsgierig naar de wereld. Een meisje dat je direct in je hart sluit. Het verhaal werd wonderschoon geïllustreerd door Linde Faas.

 

Street Academy - To lie for

Shay, Tatum, Gigi en Aysegül hebben niet veel, maar ze hebben er wel alles voor over om toegelaten te worden tot Street Academy.

Wanneer ze auditie mogen doen, slaat de sfeer om. De vriendinnen ontvangen dreigberichten van iemand die hen wil tegenhouden. De boodschap? Vertrouw niemand. Want de concurrentie is hard in een wereld vol streetdancers. Moordend zelfs.

To lie for is het eerste deel in een reeks thrillers onder de noemer Street Academy van Chinouk Thijssen. Een uitgekiende marketingcampagne van uitgeverij Clavis moet ervoor zorgen dat deze driedelige serie een hit wordt. In mei verschijnt het volgende deel, To Kill For. De boeken zijn niet los te lezen. Verschillende personages overleven het niet; de delen bouwen op die manier op elkaar voort. De limited editions hebben een andere cover, in een soortgelijke maar andere kleur. Het bloed op de cover is glanzend. Daarnaast hebben ze gouden sprayed edges en worden ze gesigneerd door Chinouk Thijssen.

 

Lava

Prinses Lava wordt volgende week dertien. Tijd om de reis te maken naar het land dat haar koninkrijk zal worden: met een hond die haar de weg wijst, een jongen die haar zal begeleiden en de opdracht om iets te vinden om in haar nieuwe land aan het volk aan te bieden. Iets dat Aventurijn heet.

Maar Lava wil helemaal niet met een mottige hond en een bozige jongen op stap. Ze wil deze reis met haar tweelingzus maken, zoals ze altijd van plan waren. Maar haar zus is er niet.

Zoals dat hoort in een sprookje en in het leven is de reis van Lava confronterend, vormend en louterend. Of ze erachter komt wat Aventurijn is, of ze het vindt en of ze haar land bereikt, vertelt de ervaren schrijfster Mireille Geus in dit wonderschone gelaagde verhaal, vernoemd naar de hoofdpersoon.

 

Marie-José Klaver, De universele jongen. Neerlandistiek, 13 februari 2023.

 

Blesgraaf, H. (2023) De C is voor Celia. Amsterdam: Uitgeverij Moon. Imprint Overamstel Uitgevers bv. Isbn 978 90 488 7116 2 € 19,99, 240 blz.

Geus, M. (2023) Lava. Rotterdam: Lemniscaat b.v. Isbn 978 90 477 1468 2 € 14,99, 180 blz.

Honingh, T. (2023) Struikmeisje. Van Goor. Uitgeverij Unieboek. Isbn 978 90 003 7361 1 € 17,99, 240 blz.

Janzing, J. (2023) Atta. Illustraties van Line Faas. Rotterdam: Lemniscaat b.v. Isbn 978 90 477 1489 7 € 15,99, 140 blz.

Reynolds, J. (2023) Patina. Oorspronkelijke titel: Track #2: Patina. Vertaald uit het Engels door Maria Postema. Amsterdam: Uitgeverij Condor. Isbn 978 94 645 3065 0 € 16,99, 208 blz.

Thijssen, C. (2024) To lie for. Hasselt-Amsterdam-New York: Clavis Uitgeverij. Isbn 978 90 448 5144 1 € 18,95, 192 blz.

Wouters, E. (2024) Andersom. Hasselt-Amsterdam-New York: Clavis Uitgeverij. Isbn 978 90 448 5142 7 € 18,95, 200 blz.

Al wat ons nog rest is liefde

Dit artikel verscheen eerder in Levende Talen Magazine, nummer 3 jaargang 2024

Jeugdboeken over de verwoestende kracht van oorlog

Een wereld zonder oorlog, stel je toch eens voor! Het lijkt een utopie. De vrede is anno 2024 verder weg dan ooit. 2023 was een jaar waarin het aantal conflicten wereldwijd toenam met ruim een kwart. Oorlogen in onder meer Gaza, Soedan, Oekraïne en de enorme ontheemding in de Sahel. De conflicten stapelen zich op. De gevolgen zijn rampzalig en ze zijn zo groot dat ze ook in de toekomst door meerdere generaties zullen worden gevoeld.

Oorlog is een belangrijk onderwerp in de jeugdliteratuur, door auteurs dikwijls behoorlijk realistisch beschreven.

Hierna zet ik een drietal boeken op een rij die de lezer kennis laten maken met oorlogsgeweld, bezien vanuit het perspectief van de nog jeugdige hoofdpersonen. Geen heroïsche verhalen, maar persoonlijke, ontroerende getuigenissen van onschuldige mensen. Kwetsbaar en voor altijd beschadigd. Verhalen die onder je huid kruipen en je doen beseffen dat onze vrijheid een groot goed is.

Ik koos voor twee recente uitgaven van Vlaamse bodem. En een wat oudere young adult uit 2011 van de Amerikaanse Ruta Sepetys, dochter van een Litouwse vluchteling. Haar verhaal Schaduwliefde is nog altijd goed verkrijgbaar en mag mijns inziens niet ontbreken in de boekenkast,

Alle verhalen benemen je niet zelden de adem en maken je deelgenoot van de wonderlijke (veer)kracht van de menselijke geest. Om de woorden van Aline Sax aan te halen in het slot van Wat ons nog rest: ‘Al wat ons nog rest is liefde.’

Alles komt goed, altijd

De hemel was grijs die dag. Maar toen de avond viel, kleurde de horizon oranje. Clara veerde op met grote ogen en wees. 'Zo mooi!'

‘'Hoe kan dat?' vroeg ik. Ik ging op mijn knieën op mijn stoel zitten, achterstevoren, en stak mijn hoofd onder de gordijnen door. 'Er is niet eens zon.'

Er kwam geen antwoord. Ik keek achterom. Oscar stond stil met zijn handen in zijn broekzakken. Een dun sliertje sigaret plakte tegen zijn onderlip. Hij zweeg. Mijn moeder hield haar hand voor haar mond. Mijn vader fronste diep en trok Clara op schoot.

'Het is geen zon,' zei Rosa. 'Het is de oorlog.' (p. 35)

Alles komt goed, altijd is de geschiedenis van Alice, een elfjarig meisje dat opgroeit tijdens de Eerste Wereldoorlog in het zwaar getroffen Ieper. De schrijfster Kathleen Vereecken (Gent, 1962) legt niet zozeer de nadruk op de beschrijving van al het wapengekletter, maar laat in dat prachtige bloemrijke Vlaamse taalgebruik zien welke de dramatische gevolgen zijn van de oorlog voor de gewone mens en hoe de jonge hoofdpersoon haar familie uiteen ziet vallen. Aan het eind, als de oorlog voorbij is, toont Alice de nodige wilskracht wanneer ze bedenkt:

En toch leven we nog steeds. We lachen en praten, en soms worden we stil. We zijn dezelfde gebleven en ook weer niet.

Ik ben niet ongelukkig. En soms ben ik blij, zonder meer blij.

Misschien betekent het dat toch alles goed gekomen is. Bijna ongeveer.

Dat is veel. (p. 170)

Wat een mooi boek, dit beklijvende verhaal over een meisje in de Eerste Wereldoorlog! Schitterend geïllustreerd ook door Charlotte Peys. Winnaar van de Woutertje Pieterse Prijs 2019, prijs voor het beste oorspronkelijk Nederlandstalige kinder- of jeugdboek. Uit het juryrapport: ‘Geluk lijkt vanzelfsprekend. Het is pas als je het verliest, dat je je bewust wordt van wat je mist. Die harde les leert Alice in Alles komt goed, altijd.’ Zeer geschikt voor lezers in de eerste klas.

Wat ons nog rest

Uit heel wat ramen

hangen witte lakens

te rafelen aan gebroken glas.

 

Twee oude vrouwen

hebben op straat

een vuur gemaakt

van Hitlerportretten

en nazivlaggen.

De woede van de Russen

hoeft niet aangewakkerd.

Ik klauter de andere richting uit.

Over het puin van

andermans leven. (p. 73)

Berlijn, april 1945. Alle hoop lijkt verloren. De Russen staan op het punt om de Duitse hoofdstad binnen te vallen. In de ruïnes van de stad probeert een zeventienjarig meisje te overleven, samen met haar moeder, haar jongere broer en de buren die zich met hen in de kelder verschanst hebben. De gevechten komen elke dag dichterbij. Tot het front over hun wijk rolt. De straten kleuren rood en de Russen worden heer en meester.

Wat ons nog rest is een zogeheten verse novel. Aline Sax koos voor de vorm van een vrij vers en dat pakt heel goed uit. Sax’ poëtisch taalgebruik heeft een grote zeggingskracht waarbij de schrijfster de kunst van het weglaten verstaat. Het zijn vooral de dingen die niet gezegd worden, die komen keihard binnen.

De hoofdpersoon vertelt over alle ellende, maar maakt de lezer boven alles bewust van haar eigen ongerustheid, haar radeloosheid en de tergende onzekerheid over alles wat nog komen gaat. Vluchten is zinloos.

Ik heb niet gedroomd

En dat is een zeldzaam geluk.

Droomloos slapen,

Zonder schreeuwend

De anderen te wekken.

Uit de gedroomde nachtmerrie,

De echte in. (p. 22)

Aline Sax (Antwerpen, 1984) schreef een beklemmende ode aan de kracht en de moed van vrouwen gedurende de allesverwoestende laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog. Een aanrader voor geoefende lezers van vijftien jaar en ouder.

Schaduwliefde

Het is 1941 en de vijftienjarige Lina Vilkas is toegelaten tot de kunstacademie. Ze maakt zich op voor haar eerste afspraakjes met jongens en alles wat de zomer nog meer te bieden heeft. Maar die ene nacht komt de geheime Sovjetpolitie haar huis binnenvallen. Ze sturen haar vader naar de gevangenis en deporteren Lina samen met haar broertje Jonas en haar moeder Elena naar Siberië. Het had maar weinig gescheeld of Jonas was van zijn familie gescheiden. Lina’s moeder wist het te voorkomen.

Moeder bleef Russisch praten en trol een zakhorloge uit haar jas. Ik kende dat horloge. Dat was van haar vader geweest en zijn naam stond aan de achterkant in het zachte goud gegraveerd. De officier graaide het horloge weg, liet Jonas los en begon te schreeuwen tegen de mensen die naast ons stonden.

Heb jij je weleens afgevraagd hoeveel een mensenleven waard is? Die ochtend was mijn broertje niet meer waard dan een zakhorloge. (p. 36 – 37)

 De onbevreesde Lina vecht in het kamp voor haar leven en neemt zich voor haar familie en ontelbare lotgenoten te eren. Hiervoor wendt ze haar tekentalent aan en ze legt de gruwelijke ervaringen vast in tekeningen en op schrift. Wanneer Lina besluit haar tekeningen uit het kamp te smokkelen, riskeert zij haar leven. Zal ze haar vader in de gevangenis kunnen bereiken?

 Schaduwliefde was het debuut van Ruta Sepetys (Michigan, 1967) en werd direct in 26 landen uitgebracht. Als dochter van een Litouwse vluchteling was ze altijd al geïnteresseerd in haar Litouwse verleden. De Baltische staten Estland, Letland en Litouwen verdwenen onder de expansiedrang van het Sovjetregime in 1941 van de kaart om er pas in 1991 weer op terug te keren. Met haar proza geeft Sepetys in dit hartverscheurend, tragisch verhaal de honderdduizenden mensen die slachtoffer werden een stem en laat ze zien hoe liefde en hoop zelfs Stalins gruwelijke misdaden overleven. De gebeurtenissen maken indruk en geven gelet op de actualiteit stof tot nadenken. Voor deze bespreking maakte ik gebruik van de oorspronkelijke gebonden uitgave in 2011 door Moon. Het boek werd in 2020 in verband met 75 jaar vrijheid door Uitgeverij Luitingh-Sijthoff als paperback opnieuw uitgegeven. Heel geschikt voor lezers in de bovenbouw van vijftien jaar en ouder.

Klik voor een meer uitgebreide bespreking hier.

 

Sax, A. (2023) Wat ons nog rest. Antwerpen: Davidsfonds/Infodok. Isbn 978 90 022 7861 7  € 16,99, 239 blz

Sepetys, R. (2011) Schaduwliefde. Oorspronkelijke titel: Between Shades of Gray. Vertaald uit het Engels door Michèle Bernard. Amsterdam: Moon. Isbn 978 90 488 0901 1 € 16,75, 368 blz.

Vereecken, K. (2018). Alles komt goed, altijd. Illustraties van Charlotte Peys. Tielt: Uitgeverij Lannoo nv. Isbn 978 94 014 5528 2 € 18,99, 171 blz.